2011 ��retmenin D�nyas� "��retmen Haberleri,E�itim Haberleri,��renci,Atama,Memur Haberleri. Yeni Makaleler

Noktalama ��aretleri Konu Anlat�m�

Mon, 23 May 2011 22:09:00 +0300

Noktalama i�aretleri, yaz�da anlam� ayd�nlat�r, yanl�� anla��lmalar�n önüne geçer, okumay� düzenler ve kolayla�t�r�r. Bu i�aretler duygu ve dü�üncelerin daha aç�k anlat�lmas�na ve yaz�n�n düzenlenmesine yard�mc� olur.

Nokta (.)

Tamamlanm�� cümlelerin sonuna konur: Ö�renciler arka bahçede oynuyor.
"-(�)nc�" eki yerine kullan�l�r: Onlar 7. Sokak'ta oturuyor.
Tarihlerin yaz�l��nda gün, ay, y�l rakamlar�n�n aras�na konur: 20.10.2000,05.06.1998...
Saatlerin yaz�m�nda saatle dakikay� gösteren rakamlar�n aras�nda kullan�l�r: S�nav 21.30'da ba�layacak.
Sözcük k�saltmalar�n�n sonunda kullan�l�r: Dr., Doç. Dr., Prof. Dor., Av., s. (sayfa)
Çarp� i�areti yerine kullan�l�r: 7.8=56

Uyar�: Kitap, dergi, yaz� ve �iir ba�l�klar�ndan sonra nokta konmaz.

Ac�mak, Bingöl Çobanlar�, Çal��ma Tutkusu...

Virgül (,)

Cümlelerin, e� görevli sözcüklerin, söz gruplar�n�n aras�nda kullan�l�r:

Kitaplar� ciltledi, rafa dizdi.

Annesini, karde�ini özlemi�.

Derginin son say�s� yeni denemecilere, yeni �airlere

Özne yüklemden uzak dü�mü�se özneden sonra konur: Serhat, sabahlar� biraz yürüdükten sonra kahvalt� yapar.
Mektuplarda hitaplardan sonra konur: Aziz Dostum, Sevgili Karde�im,
"Evet" ve "hay�r" gibi sözlerden sonra konur: Evet, onlar� gördüm.
Anlam belirsizli�ini gidermek için konur: Pencereden, akan insan seline bak�yorum.
Cümlede tekrarlanan sözler aras�na konur: Ak�am, yine ak�am, yine ak�am.
Cümlede ara söz göreviyle kullan�lan aç�klay�c� sözlerin ba��nda ve sonunda virgül kullan�l�r:
Geçen hafta, senin �zmir'e gitti�in gün, �stanbul'a kar ya�d�.

Uyar�: �kilemelerin aras�na, tamlayan ile tamlanan�n aras�na, "ve, veya" ba�laçlar�ndan önce ve sonra virgül konmaz.

Noktal� Virgül (;)

Ö�eleri virgülle ayr�lm�� cümleleri ba�lamak için kullan�l�r: At ölür, meydan kal�r; yi�it ölür �an kal�r.
�ki cümleyi birbirine ba�layan "ama, fakat, ancak" gibi ba�laçlardan önce konur:

Yemek yedi; ama çay içmedi.
Havuzda yüzebilirim; fakat denizde yüzemem.

Virgülle ayr�lm�� tür ve gruplar� birbirinden ay�rmada kullan�l�r: Manavdan elma, portakal; patl�can ve domates ald�m.

Uyar�: Noktal� virgülden sonra sözcükler büyük harfle ba�lamaz.

Soru ��areti (?)

Soru anlam� ta��yan cümlelerin sonuna konur:

Dün kim size geldi?

Buradakileri tan�yor musun?

S�ral� cümlelerin her ikisinde de soru anlam� varsa soru i�areti ikinci cümlenin sonuna konur: Sinemaya m� gidelim, yoksa tiyatroya m�?
Parantez içinde soru i�aretinin kullan�lmas�, cümleye alay veya bilginin �üpheyle kar��land�� anlam�n� katar: Babas� gençli�inde çok iyi (?) güre�çiymi�.

Uyar�: Soru i�aretinden sonra cümle büyük harfle ba�lar.

Üç Nokta (...)

Tamamlanmam�� cümlelerin sonuna konur:

Gökyüzünde kara kara bulutlar...
Onunla yar�n görü�ürsem...

Benzer örneklerin devam etti�ini göstermek için konur: Bu bölgede birçok ku� vard�: kartal, �ahin, atmaca...
Söylenmek istenmeyen sözler yerine konur: A�z�nda... sözü ç�kt�.
Bir sözün al�nt� oldu�unu göstermek için kullan�l�r: ... Kendine uygun olmayan kal�plar içinde kötürümle�ti.

Uyar�: Üç noktadan sonra büyük harfle ba�lan�r.

�ki Nokta (:)

Aç�klama yap�lacak cümlelerden sonra kullan�l�r: Masada her �ey vard�: peynir, zeytin, bal, ya�...
T�rnak içine al�nm�� al�nt� sözlerden önce iki nokta konur: Atalar�m�z: "Görünen köy k�lavuz istemez." demi�.
Yaz� içinde bir ki�inin konu�mas�n� göstermek için, konu�ma çizgisinden (-) önce konur.

Arkada��na döndü:
- Eline sa�l�k, çok güzel olmu�, dedi.

�ki noktadan sonra cümle gelirse büyük harfle ba�lan�r, cümle gelmezse küçük harfle ba�lan�r. Dün farkl� bir i� yapt�m: Çal��ma odam� boyad�m.

T�rnak ��areti (" ")

Al�nt� sözler t�rnak içine al�n�r: "Zaman, en k�ymetli hazinedir." derdi.
Cümlede belirtilmek istenen sözler t�rnak içine al�n�r: Son yaz�s�nda "cesaret" kavram� üzerinde durmu�.
Eser adlar� t�rnak içine al�n�r: Geçen hafta "Yaban"� okudum.

Ünlem ��areti (!)

�a�ma, k�zma, ac�ma, be�enme gibi duygular� içeren cümlelerin veya kelimelerin sonuna konur:

Ne ilginç bir ku� böyle!
Hey, buraya gelsene!
Tüh! Yine derse geç kald�m.

Parantez içinde kullan�lan ünlem i�areti cümleye alay, küçümseme anlam� katar: Mahallemizin en cesur (!) genci geliyor.

K�sa Çizgi (-)

Bu i�arete hece birle�tirme çizgisi de denir.

Sat�r sonuna s��mayan sözcükler sat�r sonunda bölünürken kullan�l�r:
...............dü�üncelerine kat�l�yorum.
Sat�r sonuna s��mayan birle�ik sözcükler hecelerine ayr�l�rken basit bir sözcükmü� gibi ayr�l�r:
...............aslana�z� vard�, (yanl��)
...............aslana�z� vard�, (do�ru)
Aralar�nda bir ilgi, ortakl�k bulunan sözler aras�na konur:

Fenerbahçe-Galatasaray maç�n� izledik.

�talya-Rusya görü�meleri ask�ya al�nd�.

Bir olay�n ba�lang�c�n� ve sonunu gösteren tarihlerin aras�na konur: I. Dünya Sava�� (1914-1918) y�llar� aras�nda oldu.
Eklerin belirtilmesinde, sözcüklerin köklerini ve eklerini ay�rmada kullan�l�r: -ecek, -siz, -t;
insan-lar-�n

Fiil kök ve gövdelerinden sonra mastar eki yerine kullan�l�r: konu�-(konu�mak), güldür-(güldürmek)
Ara söz ve ara cümlelerin ba��nda ve sonunda kullan�l�r: Evdeki herkesi -en çok da annemi- çok özledim.

Kesme ��areti (')

Özel adlara getirilen çekim ekleri kesme i�aretiyle ayr�l�r: Mu�la'n�n havas� temizdir.
Rakamlardan sonra gelen ekler kesme i�aretiyle ayr�l�r. �zmir'e 1996'da yerle�tik.
K�saltmalara gelen ekler kesme i�aretiyle ay�r�l�r: DS�'de arkada�� çal��yor.
�iirlerde ölçüden dolay� hece dü�mesini göstermek için kullan�l�r: N'eylersin ölüm herkesin ba��nda?
Harflerden veya eklerden sonra gelen ekleri ay�rmak için konur:

Türkçede -lik'le türetilmi� çok sözcük var.
Ansiklopediyi, a'dan g'ye kadar ben inceledim.

Ayraç (Parantez)

Cümle içindeki aç�klamalar�n, ara sözlerin belirtilmesinde parantez kullan�l�r: Tanzimat edebiyat�nda N. Kemal'in (vatan �airi olarak bilinir) yeri tart��lmaz.
Kimi sözcüklerin e� anlaml�lar� ayraç içinde gösterilir: Benzetme (te�bih) edebiyat�m�zda s�kça kullan�lan sanatt�r.
Yabanc� sözcüklerin okunu�lar� ayraç içinde verilir: Balzac (Balzak) Frans�zlar�n ünlü yazar�d�r.
Tiyatro metinlerinde yap�lacak hareketler ayraç içinde yaz�l�r: Kavuklu (ellerini kald�rarak) dua etti.
Bir olay�n ba�lang�ç-biti� tarihleri ya da ünlü bir ismin do�um-ölüm tarihleri parantez içinde verilir: Nurullah Ataç (1898-1957) usta bir deneme yazar�m�zd�r.

Örnek Soru: (1991-DPY)

"Aman Allah'�m ( ) Güne� alt�nda p�r�l p�r�l parlayan kocaman bir sazan bal�� ( ) oltan�n ucunda ç�rp�n�p duruyordu ( )"
Yukar�daki parantezlerin içerisine, s�ras�yla hangi noktalama i�aretleri getirilmelidir?

A) (:)-(,)-(...) B) (!)-(,)-(;)
C) (!)-(,)-(.) D) (.)-(,)-(!)

Yan�t: C

Ses Bilgisi

Mon, 23 May 2011 22:05:11 +0300

Ses: �nsanlar duygu ve dü�üncelerini dil arac�l��yla aktar�rlar. Dil sözcüklerden olu�ur. Sözcükler seslerden olu�an anlaml� bütünlerdir.

Ses, dilin söylenen ve duyulan en küçük parças�d�r. Harfler, sesleri yaz�da gösteren i�aretlerdir.

Dilimizde sesler ünlü ve ünsüz olmak üzere ikiye ayr�l�r.

Ünlüler (Sesliler): Ses yolunda herhangi bir engele çarpmadan çikan seslere ünlü denir. Dilimizde sekiz ünlü harf vard�r: a, e, �, i, o, ö, u, ü. Ünlü harflerin her birinin üç özelli�i vard�r.

A�a��daki tabloda ünlüler bu özelliklerine göre grupland�r�lm��t�r:

	Düz		Yuvarlak
	GEN��	DAR	GEN��	DAR
KALIN	a	�	o	u
�NCE	e	i	ö	ü

Büyük Ünlü Uyumu

Bu uyuma kal�nl�k-incelik uyumu da denir. Bir sözcü�ün ilk hecesinde kal�n bir ünlü (a, �, o, u) bulunuyorsa di�er hecelerdeki ünlüler de kal�n; ince bir ünlü (e, i, ö, ü) bulunuyorsa di�er hecelerdeki ünlüler de ince olur.

çal��mak, okullar�m�z, etkisiz, ö�renciler...

Yukar�daki örneklerde sözcükler, kal�nl�k-incelik bak�m�ndan uyumlu olduklar�ndan büyük ünlü uyumuna uymaktad�r.

Örnek Soru - 1:

A�a��daki sözcüklerden hangisi büyük ünlü uyumuna uymaz?

A) s�n�rl�
B) görgülü
C) bak�ms�z
D) merakl�

Yan�t: D

Örnek Soru - 2

A�a��daki cümlelerin hangisinde büyük ünlü uyumuna ayk�r� sözcük yoktur?

A)   Is�t�lan demir geni�ler.
B)   Çal��an insan her zaman ba�ar�r.
C)   imzalanacak çok belge var.
D)   Karde�imle ödevlerimi yaz�yorum.

Yan�t: A

Örnek Soru - 3:

A�a��daki kelimelerin hangisinde büyük sesli uyumu aran�r?

A) Kütüphane B) Söz
C) Ö�renci D) Televizyon
(1991-KLJ)

Yan�t: C

Uyar�: Baz� sözcükler Türkçe olduklar� hâlde zamanla de�i�ikli�e u�rad�� için ünlü uyumuna uymamaktad�r.

ESK�DEN	GÜNÜMÜZDE
kar�nda�	karde�
alma	elma
ana	anne
kang�	hangi

A�a��daki ekler tek biçimli oldu�u için büyük ünlü uyumuna uymaz:

-yor ==> geliyor
-ken ==> ko�arken
-leyin ==> ak�amleyin
-(�)mt�rak ==> ek�imt�rak
-ki ==> bununki
-da� ==> meslekta�

Küçük Ünlü Uyumu

Bu uyuma düzlük-yuvarlakl�k uyumu da denir. Küçük ünlü uyumunda iki kural vard�r:

a. Bir sözcü�ün ilk hecesinde düz ünlü (a, e, �, i) varsa onu takip eden hecelerde düz ünlüler bulunur:

kitapl�k, erdemli...

b. Bir sözcü�ün ilk hecesinde yuvarlak ünlü (o, ö, u, ü) varsa bu heceyi izleyen ilk hecede düz-geni� ünlü (a, e) veya dar-yuvarlak ünlü (u, ü) bulunur:

okumaktan, örnekler, umutlar...

Uyar�: Küçük ünlü uyumunda hece takibi vard�r. Yani birinci heceyle ikinci, ikinci heceyle de üçüncü hecenin uyumlu olmas� gerekir:

gözlerimiz, gördükleri, ö�renci...

Ünlü uyumlar�n�n aranmad�� sözcükler:

Tek heceli sözcük: ev, sert, ilk...
Birle�ik sözcükler: birkaç, Karagöz, ilkokul...
Yabanc� sözcükler: medya, kaset, �effaf...

Uyar�: Kimi sözcükler Türkçe olduklar� hâlde küçük ünlü uyumuna uymamaktad�r.

çamur

ya�mur

karpuz

Örnek Soru - 4:

A�a��daki cümlelerin hangisinde alt� çizili sözcük küçük ünlü uyumuna uymamaktad�r?

A) So�an� iyice kavur.
B) Dergileri rafa diziver.
C) Art�k bu masal kabak tad� verdi.
D) Gölün suyu çekildi.

Yan�t: A

Ünsüzler (Sessizler)

Ses yolunda bir engele çarparak ç�kan seslere ünsüz denir.

Dilimizde yirmi bir ünsüz vard�r: b, c, ç, d, f, g, �, h, j, k, I, m, n, p, r, s, �, t, v, y, z.

Ses tellerinin titre�mesiyle olu�an ünsüzlere yumu�ak ünsüzler ad� verilir: b, c, d, g, �, j, I, m, n, r, v, y, z.

Ses telleri titre�meden olu�an ünsüzlere sert ünsüzler ad� verilir: ç, f, h, k, p, s, �, t.

Türkçede Hece Çe�itleri

Bir solukta ç�kar�lan ses ya da ses birli�ine hece denir.

Hece say�s�n� ünlüler belirler. Bir sözcükte kaç tane ünlü varsa o kadar hece vard�r. Örne�in, "bek-let-ti" sözcü�ünde üç ünlü bulundu�undan bu sözcük üç hecelidir.

Dilimizde alt� çe�it hece vard�r:

1. Bir ünlüden olu�an heceler: o, a
2. Bir ünsüz, bir ünlüden olu�an heceler: su, bu, ne...
3. Bir ünlü, bir ünsüzden olu�an heceler: ev, at, ol, es...
4. Bir ünlü, iki ünsüzden olu�an heceler: üst, art, ilk...
5. Bir ünsüz, bir ünlü ve bir ünsüzden olu�an heceler: bak, yer, yat...
6. Bir ünsüz, bir ünlü ve iki ünsüzden olu�an heceler: Türk, dert, k�rk...

SES OLAYLARI

Ünsüz Yumu�amas�

Türkçe sözcüklerin sonunda "b, c, d, g" yumu�ak ünsüzleri bulunmaz; bunlar�n yerine "p, ç, t, k" sert ünsüzleri bulunur, "p, ç, t, k" ile biten bir sözcü�e ünlü ile ba�layan bir ek getirildi�inde

"p>b'ye,

ç>c'ye,

t>d'ye,

k>g, �'ye"

dönü�ür. Bu ses olay�na ünsüz yumu�amas� denir.

çorap-� > çorab�
ka��k-� > ka��
renk-i > rengi
kurt-u > kurdu
amaç-� > amac�

Uyar�: Özel adlarda, ço�u tek heceli sözcüklerde ve yabanc� sözcüklerde ünsüz yumu�amas� olmaz.

Zonguldak'a
Burak'�
kat-�>kat�
çöp-ü>çöpü
jilet-i>jileti
hukuk-u> hukuku

Örnek Soru - 5:

A�a��daki kelimelerden hangisine sesliyle ba�layan bir ek getirildi�inde yumu�ama görülmez?

A) K�rbaç B) Yatak
C) Devlet D) Kebap
(1993-DPY)

Yan�t: D

Örnek Soru - 6:

A�a��daki cümlelerin hangisinde sert ünsüz yumu�amas� yoktur?

A)   Bu i�ten umudum kesildi.
B)   So�u�a kar�� tedbirli olmal�y�z.
C)   Yaz tatilinde oldukça dinlendik.
D)   Kitab�m� çantaya yerle�tirdim.
(1994-DPY)

Yan�t: C

Ünsüz Benze�mesi (Sertle�me)

Türkçede sert ünsüzlerle (p, ç, t, k, s, �, f, h) biten sözcüklere "c, d, g" ünsüzleri ile ba�layan bir ek getirildi�inde ekteki "c, d, g" ünsüzleri "ç, t, k"ye dönü�ür. Bu duruma ünsüz sertle�mesi ya da ünsüz benze�mesi denir.

s�n�f - ça ==> s�n�fça
git - di ==> gitti
Türk - çe ==> Türkçe
a�aç - da ==> a�açta
sava� - ç� ==> sava�ç�
sabah - dan ==> sabahtan
matkap - dan ==> matkaptan

* Rakamlara ek getirilirken de sert ünsüz uyumu kural�na uyulur.

1973'de de�il, 1973'te olmal�. Çünkü 3(üç) ç ile bitti�inden d ile ba�layan ek t ile ba�lamal�.

Saat 5'de de�il 5' te,

1994'de de�il 1994'te...

Örnek Soru - 7:

A�a��daki cümlelerin hangisinde sert ünsüz benze�mesine örnek vard�r?

A) Bu soka��n yollar� çok bozuk.
B) Bask�n basan�nd�r, derler.
C) Kapal� yollar bir bir aç�l�yor.
D) Her söze hemen inan�r.
(1993-DPY)

Yan�t: B

Örnek Soru - 8:

A�a��daki cümlelerin hangisinde, ünsüz yumu�amas�na u�ram�� bir sözcük yoktur?

A) Anahtar� bulamay�nca kilidi k�rd�lar.
B) Karde�im k�zam��a yakaland�.
C) Bar��malar� için karde�im arac� oldu.
D) Masadaki kitab� bana verir misin?
(1996-ATML)

Yan�t: C

n>m de�i�imi

Dilimizde "b" ünsüzünden önce gelen "n" ünsüzü "m"ye dönü�ür.

tenbel > tembel
canbaz > cambaz
per�enbe > per�embe

Uyar�: Özel adlarda ve birle�ik sözcüklerde bu kurala uyulmaz.

�stanbul, sonbahar, Zeytinbumu, binba��...

Kayna�t�rma (Koruyucu) Ünsüzleri

Türkçe sözcüklerde iki ünlü yan yana bulunmaz. Ünlü ile biten bir sözcü�e, ünlü ile ba�layan ekler gelecek olursa bu iki ünlü aras�na "y-�-s-n" ünsüzlerinden biri girer.

masa-s-�
masa-y-�
bahçe-s-i
bahçe-y-i
iki-�-er
alt�-�-ar

Uyar�: Kayna�t�rma ünsüzleri sözcü�ün kökünde aranmaz.

kay�k, ka��k...

Bu sözcüklerdeki alt� çizili ünsüzler kayna�t�rma de�ildir.

Uyar�:

"Senin kitab-�n-� ald�m." cümlesinde alt� çizili "-in" eki iyelik ekidir, kayna�t�rma ünsüzü yoktur.
"Onun kitab-�-n-� ald�m." cümlesinde iyelik eki "-�" oldu�u için "n" kayna�t�rma ünsüzüdür.

Örnek Soru -9:

A�a��daki sözcüklerden hangisinde kayna�t�rma ünsüzü yoktur?

A) Yirmi�er B) Kap�ya
C) Hal�s� D) Dü�ünün

Yan�t: D

Ulama

Ulama, ünsüzle biten bir sözcükten sonra ünlüyle ba�layan bir sözcük geldi�inde, önceki sözcü�ün son ünsüzünün sonrakinin ba��na eklenerek okunmas�d�r.

sabah oldu

aç�k alan

Onlar ile korularda el ele tutu�un.

Uyar�: Aralar�nda noktalama i�areti bulunan sözcükler aras�nda ulama olmaz.

"Karde�im, eve geldi."

Bu cümlede belirlenen yerde ulama yoktur.

Örnek Soru - 10:

A�a��daki cümlelerin hangisinde ulama yoktur?

A) Sultan Murat eydür, gelsün göreyim.
B) Nice kahramand�r ben de bileyim.
C) Vezirlik isterse üç tu� vereyim.
D) Yi�itlere serdar oldu Genç Osman.
(1993 DPY)

Yan�t: B

Ünlü Daralmas�

�imdiki zaman eki "-yor"daki "y" sesi kendinden önce gelen geni� ünlüleri (a, e) daralt�p "�, i, u, ü"ye dönü�türür.

ara - yor > ar�yor
temizle - yor > temizliyor
görme - yor > görmüyor
unutma - yor > unutmuyor
de - yor > diyor

* Kimi zaman kayna�t�rma harfi "y"nin de böyle bir daralmaya yol açt�� görülür.

ye - y - ecek > yiyecek
de - y - e > diye ...

Ünlü (Hece) Dü�mesi

�kinci hecelerinde dar ünlü (�, i, u, ü) bulunan sözcüklere, ünlü ile ba�layan ekler getirildi�inde ikinci hecedeki dar ünlü dü�er. Bu kurala ünlü dü�mesi veya hece dü�mesi denir.

al�n -� > aln�
nab�z -� > nabz�
nesil - i > nesli
sab�r - im > sabr�m
o�ul - u > o�lu
kay�n-� > kayn�
devir - im > devrim
ay�r - �l > ayr�l
ileri - le > ilerle
s�y�r - �k > s�yr�k

* Birle�ik sözcük yap�l�rken de hece dü�mesi olabilir:

kay�p olmak > kaybolmak
sab�r etmek > sabretmek
devir etmek > devretmek

A��nma

A��nma, ünlü ile biten bir sözcü�ün ünlü ile ba�layan bir sözcükle birle�mesi s�ras�nda iki ünlüden birinin dü�mesi olay�d�r.

cuma ertesi > cumartesi
ne için > niçin
kahve alt� > kahvalt�

Baz� birle�ik sözcüklerde iki ünlü yan yana olmad�� hâlde a��nma olur.

kay�n ana > kaynana
pazar ertesi > pazartesi
biri birine > birbirine

Ünsüz Dü�mesi

Sonunda "k" sesi olan sözcükler küçültme ekleri "-c�k, -cik, -cek, -cak" ve "-I" yap�m ekini ald��nda, sözcü�ün sonundaki "k" sesi dü�er.

minik-cik > minicik
ufak-c�k > ufac�k
alçak-l >alçal-
küçük-l- >küçül-

Örnek Soru - 11:

A�a��daki kelimelerin hangisinde sessiz dü�mesi yoktur?

A) Küçücük B) Büyücek
C) Ufac�k D) K�sac�k
(1993 DPY)

Yan�t: D

Örnek Soru - 12:

A�a��daki kelimelerin hangisinde ses dü�mesi vard�r?

A) Biricik B) Ufac�k
C) Az�c�k D) �ncecik
(1994 EML)

Yan�t: B

Ünlü Türemesi

Küçültme eki "-c�k, -cik" baz� sözcüklere eklenirken bu ekten önce bir ünlünün türedi�i görülür.

bir-cik > bir-i-cik,
dar-c�k > dar-a-c�k
az-c�k > az-�-c�k
genç-cik > genc-e-cik

Ünsüz Türemesi

Dilimize giren baz� yabanc� sözcükler "etmek, olmak" fiilleriyle birle�ik fiil olu�turduklar�nda ya da ünlü ile ba�layan bir ek ald�klar�nda, bu sözcüklerin as�l biçimlerinde olan ikinci ünsüz ortaya ç�kar.

his et- > hisset-
hal et- > hallet-
ret et- > reddet-
af ol- > affol-
af-� > aff�
hak-�m > hakk�m
zan-�m > zann�m

Sözcük Vurgusu

Sözcükte bir hecenin di�erlerine göre daha bask�n okunmas�d�r.

Türkçe sözcüklerde vurgu genelde son hecededir: çilek, sa�l�k, okul, kitap ...
Ekler vurguyu üzerlerine al�r: çiçekler, kitapç�, arkada��m ...
Olumsuzluk eki -ma, -me vurguyu kendinden önceki hecede b�rak�r: bekletme, ba�lama, anlam�yor...
Yer adlar�nda vurgu ilk hecede veya orta hecede olabilir: Ayd�n, Ordu, Erzurum; �stanbul, Edirne, Denizli ...
Peki�tirilmi� sözcüklerde ve ünlemlerde vurgu ilk hecededir: masmavi, s�ms�cak, tertemiz ...

Örnek Soru - 13:

A�a��daki sözcüklerin hangisinde vurgu son hecededir?

A) Gitmiyor B) A�açlar
C) Ankara D) Yemye�il

Yan�t: B

Edat Ba�la� �nlem

Mon, 02 May 2011 19:13:57 +0300

EDATLAR

Tek ba�lar�na anlamlar� olmayan, ba�ka kelimelerle öbekle�erek de�i�ik ve yeni anlam ilgileri kuran, birlikte kullan�ld�klar� kelimelere cümlede anlam ve görev kazand�ran kelimelere edat denir.

Baz� dil bilgisi kitaplar� ba�laçlar�, edatlar� ve ünlemleri bir araya getirerek edatlar ba�l�� alt�nda �u �ekilde s�n�fland�r�r:
Ba�lama edatlar� ba�laçlar
Son çekim edatlar� edatlar
Ünlem edatlar� ünlemler

Özellikleri ve Örnekler

Türkçede isimler ve fiiller anlaml� kelimelerdir. Edatlar ise tek ba�lar�na anlam ifade etmezler; ancak cümlede anlam kazan�r veya sadece di�er kelimelere anlam katarlar.

ile

Araç, alet, neden, zaman, birliktelik ilgisi kurar.

Ankara'ya uçakla giderler. (araç)
Bizi bo� vaatlerle kand�rd�lar. (araç)
Hasan ya�l� annesiyle oturuyordu. (beraberlik)
Araban�n gürültüsüyle irkildi. (neden)
Baharla birlikte leylekler de geldi. (zaman)

-le �eklinde biti�ik de yaz�labilir.

Çocuk ile�çocukla
Araba ile�arabayla

ne ile, kiminle� sorular�na cevap verir.

Sözünüzü balla kesiyorum. (araç)
Yar ile sohbet ne güzel. (birliktelik)

Not: ile kelimesi ve gibi kullan�l�rsa ba�laç olur.
Bir kola ile simit ald�m. (kola ve simit)

kadar, -e kadar

Benzetme edatlar�ndand�r.
Yal�n hâldeki veya yönelme eki alm�� kelimelerle kullan�l�r.
kadar �eklinde kullan�ld��nda üzerine ek alabilir.

�Kar��la�t�rma, benzerlik, e�itlik, yakla��kl�k, ölçü� anlamlar� katar.

Biz de onlar kadar ba�ar�l�y�z. (e�itlik, benzerlik, ölçüsünde)
Gül kadar güzelsin. (benzerlik)
Mektubu okuyunca köyünü görmü� kadar sevindi. (gibi)
Bir ton kadar kömür alm�� (ölçü, a�a�� yukar�)
Yüz kadar asker evin önünden geçti. (ölçü, a�a�� yukar�)

Birlikte kullan�ld�� kelimeyle isim, s�fat ya da zarf olu�turur.

Biz bu kadar�na da al��z. (isim)
�çmi� kadar olduk. (zarf)
Ne kadar güçlü bir adam... (zarf)
Evin deniz kadar havuzu var. (s�fat)

için

-Amaç, neden, özgülük, görelik, kar��l�k bildirir.

-Hakk�nda, nedeniyle, yüzünden, maksad�yla anlamlar�n� ifade eder.

-Yal�n hâldeki ya da iyelik eki alm�� kelimelerle birlikte kullan�l�r.

-�sim olarak kullan�ld��nda üzerine ek alabilir.

Bu edatla kurulan söz öbekleri, cümlede genellikle edat tümleci olarak kullan�l�r.

Çal��mak için ba�vurdu. (amac�yla, ba�vurunun amac�, sebebi)
S�nav� kazanmak için çal��mak gerekir. (s�nav� kazanman�n �art�)
S�k�ld�� için d��ar� ç�kt�. (neden, d��ar�ya ç�kman�n sebebi)
Bu ayakkab�y� babam için ald�m (özgülük)
üzere, üzre

Amaç, ko�ul, zamanda yak�nl�k, gibilik anlamlar� katar.

Sorunu halletmek üzere gidiyorum. (amaç, için)
Kitab� yar�n vermek üzere alabilirsin. (�art�yla, ko�ul)
On dakika konu�mak üzere kürsüye ç�kt�. (için, amaç)
EDAT �LE BA�LACIN KARI�TIRILMAMASI

1. Edatlar cümlenin bir ö�esi olurken, ba�laçlar bir ö�e özelli�i göstermez. (Ö�e içinde yer alabilirler). Sabaha kar�� eve gelmi�lerdi. (Edat-Zarf Tümleci) / Kitaplar� ve defterleri çantas�na koydu. (Nesne) (Ve ba�lac� nesneleri birbirine ba�lam��t�r.)

2. �le, yaln�z, ancak gibi kelimeler hem edat hem ba�laç görevinde kullan�labilir. Cümle içindeki anlam� bu nedenle önemlidir. Ayr�ca �u pratik yolla bu kelimelerin edat m�, ba�laç m� oldu�unu anlayabiliriz:

�le yerine ve getirilebiliyorsa; ile ba�laçt�r. Defter ile kalemi çantaya koydum. / Arkada�lar� ile konu�muyordu. (Birincisinde ve gelebildi�i için ba�laç; ikincisinde ve kullan�lamad�� için edatt�r.)
Yaln�z, ancak kelimeleri yerine ama ba�lac� getirilebiliyorsa, bu kelimeler ba�laçt�r. Sadece kelimesi getirilebilirse bu kelimeler edat olur. Almak isterim ancak param kalmad�. / Bu i�i ancak sen yapabilirsin.

3. Edatlar cümleden at�lamaz. Cümle anlams�zla��r. Ba�laçlar cümleden ç�kart�l�nca cümlenin anlam� daralsa da cümle anlams�zla�maz.

Senin gibisini görmedim. / Senin görmedim. (Cümle anlams�zla�t�. Bu nedenle �gibi� edatt�r.) Ko�tum ama yeti�emedim. / Ko�tum yeti�emedim. (Cümle anlam�n� pek kaybetmedi. Bu nedenle �ama� ba�laçt�r.) D�KKAT! Bu özellik her zaman için geçerli olmayabilir...

Ba�laç

Özellikleri

Edatlardan fark�, zaten var olan anlam ilgilerine dayanarak ba� kurmas�d�r. Edatlar ise yeni anlam ilgileri kurarlar.

Ba�laçlar�n yerine noktalama i�aretleri kullan�labilir.

Ba�laçlar cümleden ç�kar�l�nca anlam bozulmaz, ama daralabilir. Ba�laçlar (ile hariç) önceki ve sonraki kelimeden ayr� yaz�l�r. Biti�ik yaz�lanlar ba�laç de�il, ektir.

Eve gittim, fakat onu bulamad�m.    (ba�laç)
Konu�mak üzere aya�a kalkt�.         (edat)
Sözlüden yine zay�f alm��.                (zarf)
Ben de seninle gelece�im.               (ba�laç)
Evde rahat çal��amad�.                    (çekim eki)

Cümleleri, anlam ve görev bak�m�ndan benzer veya ayn� olan kelimeleri, sözleri ve ö�eleri birbirine ba�lar.

Duygu ve dü�ünce bir olmal�d�r.                               özneleri
Köyünü, ya�l� dedesini ve ninesini özlemi�ti.           nesneleri
�iir ve roman okuma al��kanl�� edinin.                    nesneleri
Bana bakt� ve güldü.                                                 cümleleri

ile,

�ve� ile görevleri ayn� olmas�na ra�men her zaman birbirinin yerine kullan�lamazlar. ilenin kullan�m alan� daha dard�r.
ile cümleleri birbirine ba�lamaz; sadece ayn� görevdeki kelimeleri ba�lar.

Duygu ile dü�ünce bir olmal�d�r.
Ya�l� dedesi ile ninesini özlemi�ti.
Edebiyat�m�zda en çok eser verilen türler �iir ile romand�r

ama, fakat, lâkin, yaln�z, ancak, ne var ki, ne yaz�k ki�

ama, fakat, lâkin ayn� anlaml� ba�laçlard�r. yaln�z, ancak, ne var ki, ne yaz�k ki de bunlara yak�n ba�laçlard�r.

ama, fakat, lâkin, yaln�z, ancak, ne var ki, ne yaz�k ki ba�laçlar�, aralar�nda z�tl�k bulunan iki ayr� ifadeyi, cümleyi birbirine ba�lar.

Çok tembeldi, ama ba�ar�l� oldu.
Yemek az, ama doyurucu.
Yerinde ve zaman�nda konu�maya dikkat ediyorum, ama bazen yanl�� anla��l�yorum.
H�zl� yürüdü, ancak yeti�emedi.
Bu i�e ba�l�yorum, ancak bugün bitiremem.

çünkü

��undan dolay�, �u sebeple� anlamlar�na gelir.
Neden bildirir.
Eve gittim, çünkü babam ça��rm��t�.
Otobüse yeti�emedik; çünkü evden geç ç�km��t�k.

madem(ki)

Madem gelecektin, haber verseydin.

zira

çünkü anlam�nda kullan�l�r.
Allah'a s��n �ahs-� halîmin gazab�ndan
Zira yumu�ak huylu at�n çiftesi pektir

yoksa

Ver diyorum, yoksa yersin daya��.

Sadece �ki� biçimi vard�r.
Kendinden önceki ve sonraki kelimelerden ayr� yaz�l�r.
Türkçe de�il, Farsça bir ba�laçt�r ve Türkçe cümle yap�s�na ayk�r� olarak kullan�l�r.

Anlam bak�m�ndan birbiriyle ilgili cümleleri birbirine ba�lar.

Bir �ey biliyor ki konu�uyor.              (sebep-sonuç)
Bakt�m ki gitmi�.                                (�a�k�nl�k)
Ancak ne yaz�k ki böyle olmad�.

Birisinden al�nt� yap�laca�� zaman kullan�l�r.

Atatürk diyor ki: ... (aç�klama)

ise

Kar��la�t�rma ilgisi kurar, kar��tl�� güçlendirir.

Ya�mur ya��yor, evim ise çok uzakta. (ba�laç)
Adam konu�uyor, çocuksa hep susuyordu. (ba�laç)

Ek-fiilin �art çekimiyle kar��t�r�labilir.

Çocuk ba�ar�l�ysa s�n�f�n� geçer. (ek-fiilin �art�)

ÜNLEMLER

Aniden ortay ç�kan duygular�n etkisiyle a��zdan bir ç�rp�da ç�kan, bu duygular� daha etkili anlatmaya yarayan kelimelerdir veya sözlerdir.

Bu kelimelerin yan�nda dilek, emir, tehdit gibi anlamlar ta��yan kelimeler, cümleler ve yans�malar da ünlem de�eri kazanabilir.

Bu bak�mdan ünlemler ikiye ayr�labilir:

1. ASIL ÜNLEMLER

As�l görevi ünlem olan kelimelerdir. Ba�ka görevlerde kullan�lamazlar. Seslenme veya duygu anlat�rlar.

Seslenme Ünlemleri

Ey Türk Gençli�i! Hey! Biraz bakar m�s�n?
Bre melûn! Ne yapt�n? Hi�t! Buraya gel!
��t! Sus bakay�m!

Bunlar�n yan�nda adlar ve özel adlar da seslenme ünlemi olarak kullan�labilir.

Anne! Hem�ehrilerim! Tanr�m! Mehmet!

Duygu Ünlemleri

Ee, yeter art�k!                       Aa! Bu da ne?             Ah, ne yapt�m!
Eh! Fena de�il.                      Ay, elim!                     itme ha!
Hah, �imdi oldu!                     Hay Allah!                  Vah zavall�!
Vay sersem!                            Aman dikkat!              Eyvah! Geç kald�m!
�mdat! Bo�uluyorum!

2. ÜNLEM DE�ER� KAZANMI� KEL�ME ve SÖZLER

Anlaml� kelimelerin baz�lar�na vurgu ve tonlama yoluyla ünlem de�eri kazand�r�labilir. Bunlar da duygu ya da seslenme anlat�r.

Kom�ular! Babac��m! Simitçi! Çok ilginç!
Ne kadar güzel! Çabuk eve git! Ne olur yard�m et! Ç�k d��ar�!

Yans�ma kelimelerin hemen hemen tümü ünlem olarak kullan�labilir.

��r! Çat! Güm! Hav! Miyav! T�s!

C�mlede Anlam

Mon, 02 May 2011 19:12:41 +0300

Cümle: Sözcüklerin yan yana gelerek bir duyguyu, bir dü�ünceyi, bir iste�i, bir i�i, k�sacas� bir yarg�y� tam olarak anlatabilir duruma gelmi� biçimine cümle denir.

Burada, cümlenin anlam yönü ele al�n�p öznellik, nesnellik, kar��la�t�rma... gibi anlamlar ifade eden cümleler üzerinde durulacakt�r.

Öznel Anlat�m

Do�rulu�u ya da yanl��l�� ki�iden ki�iye de�i�en, do�rulu�u tart��lan dü�üncelerin anlat�ld�� yarg�lara öznel yarg� denir. Bu yarg�lar�n kullan�ld�� anlat�ma da öznel anlat�m denir. Bu cümlelerde (yarg�larda) bence ifadesi vard�r.

�zmir,tarihi ve do�al güzellikleriyle e�siz bir �ehrimizdir.

�air söyleyi� güzelli�iyle türkü tad�nda bir �iir sunuyor bize.

Konferansa kat�lanlar�n saçma sapan fikirleri beni iyice s�km��t�.

Yazar,sürükleyici anlat�m� ve ilginç betimlemeleriyle okuyucuyu olay�n içinde ya�at�yor.

Çat�k ka�lar�,yaral� yüzüyle insan� ürküten bir havas� vard�.

Nesnel Anlat�m

Do�rulu�u ya da yanl��l�� ki�iden ki�iye de�i�meyen, deney ve gözleme dayanan tarafs�z yarg�lara nesnel yarg� denir. Bu yarg�lar�n kullan�ld�� anlat�ma da nesnel anlat�m denir. Nesnel yarg�larda duygu ve izlenimlere yer verilmez.

Filmde olaylar küçük bir kasabada geçiyor.

Eser dört bölüm halinde sinemaya uyarlanm��.

Turizm gelirleri geçen y�la oranla yüzde 5'lik bir art�� göstermi�tir.

Aruz ölçüsüyle yaz�lan �iirde naz�m birimi dörtlüktür.

Dört perdede olu�an bu oyunda yazar,aile bireyleri aras�ndaki sorunlar� anlat�r.

Ko�ula (�arta) Ba�l�l�k

Bir olay�n, durumun gerçekle�mesi için daha önceden olmas� gereken ba�ka bir durumun varl��na "ko�ulluk" denir. Bu tip cümle anlamlar�nda "hangi �artla?" sorusunu temel cümleye sordu�umuzda gerçekle�mesi gereken ko�ulu bulabiliriz.

Sanatç� yap�t�nda toplumu anlat�rsa ölümsüzle�ir

Ak�am baban gelsin , al��veri�e ç�kar�z.

Müzik dinleyebilirsin ama sesini fazla açmayacaks�n.

Ak�ama geri vermek üzere bu kitab� alabilirsin.

Bizim buralara ya�mur ya�d�kça her yer toprak kokard�.

Her güne� do�du�unda beni hat�rla.

Sebep-Sonuç (neden-sonuç) �li�kisi

Bu tür cümlelerde, yarg�lardan biri, di�erinin gerçekle�mesine neden olmaktad�r. Bir de eylemin hangi gerekçeyle yap�ld��n� bildiren cümleler de neden sonuç ili�kisi vard�r. Bu tip yarg�lar� bulmak için yükleme "niçin" sorusu sorulabilir.

"Sal�nca��n ipi kopunca çocuk yere dü�tü." Cümlesinde "Çocu�un yere dü�mesini"nin nedeni "Sal�nca��n ipinin kopmas�"na ba�lanm��t�r.

*S�navda heyecanland�� için baz� sorular� yapamad�.

*Bak�ms�zl�ktan ev harabeye dönmü�tü.

*Matbaan�n bulunmas�yla okuma yazma oran� artt�.

A��r� s�caklar can kayb�na yol açt�.

Yo�un kar ya�� nedeniyle yollar trafi�e kapat�ld�.

Hediye almad�m diye bana dar�lm��.

Amaç-Sonuç �li�kisi

Öznenin i�i, hareketi gerçekle�tirme amac� ve sonucu cümle içinde verilir. Bu tür cümlelerde "için,diye,üzere,dolay�,ötürü.maksad�yla..."ifadeleri s�kça geçer.Bu ifadelerden baz�lar� "sebep-sonuç" bildiren cümlelerde de geçebilir. Amaç-sonuç cümlelerinde "hangi amaçla,hangi maksatla

Borçlar�ndan kurtulmak için evini satm��.

Ailesini görmeye Almanya' ya gitmi�.

Ba�bakan, ticari anla�malar yapmak üzere yurtd��na ç�k�yor.

Bu ,bizi birbirimize dü�ürmek maksad�yla söylenmi� bir sözdür.

�air, �iirinde herkes anlayabilsin diye yal�n bir dil kullanm��.

Yazar,ele�tirmene �irin görünmek maksad�yla iki yüzlü davran�yor.

DO�RUDAN ANLATIMLI CÜMLELER

Herhangi bir konuda bir ki�inin görü� ve dü�ünceleri hiçbir de�i�ikli�e u�rat�lmadan verilir.Bu cümle genellikle t�rnak içinde gösterilir.

Çiçero'nun "Bir yerde ya�am varsa orada umut da vard�r."sözü çok ho�uma gider.

Kad�n,arkada��n�n kula��na e�ilerek: "Birazdan kalkal�m m�?"diye f�s�ldad�.

Bu konuda atalar�m�z: "Cesurun bak��,korka��n k�l�c�ndan keskindir."der.

Deskartes'in: "Dü�ünüyorum öyleyse var�m."sözü çok ünlüdür.

DOLAYLI ANLATIMLI CÜMLELER

Bir ki�inin sözünün söylendi�i biçimde de�il de,baz� de�i�iklikler yap�larak aktar�ld�� cümlelerdir.

Onunla bir daha konu�mayaca��n� söyledi.

Bernard Shaw,dü�ünmenin ruhun kendisiyle konu�mas� oldu�unu söylerdi.

Doktor,babama ilaçlar� mutlaka içmesi gerekti�ini tembih etti.

Yazar,sanatç� olunabilmek için çok çal��lmas� gerekti�ini vurgulad�.

ÜSLUP VE �ÇER�K(KONU)CÜMLES�

Yazar�n yap�t�nda neyi anlatt�� konuya (içerik)girer.Bu konuyu i�lerken kulland�� sözcükler ve cümleler de usluba girer.

Yazar yap�t�nda 1.Dünya Sava�� y�llar�ndaki insanlar�n çekti�i ac�lar� gözler önüne serer.(Konu)

Betimlemelerde s�fatlara s�kça yer veren sanatç� cümleleri uzun tutmu�tur.(Uslup)

Romanda,Bat�'n�n ya�am tarz�na özenen bir ailenin yava� yava� çökü�ü anlat�l�r.(Konu)

�airin,�iirlerinde oldukça az kullan�lan sözcüklere ve deyimlere yer vermesi dikkati çeker.(Uslup)

A�AMALI DURUM B�LD�REN CÜMLELER

Bir olay�n,durumun olumlu ya da olumsuz yönde giderek de�i�ti�ini anlatan cümlelerdir.

Kad�n,her geçen gün biraz daha kötüle�iyor.

Havalar gittikçe so�uyor.

Bu çocu�un günden güne huyu de�i�iyor.

Ülkemiz her geçen y�l biraz daha büyüyen ekonomisiyle gelecekte geli�mi� ülkeler seviyesine ç�kacakt�r.

K�NAYEL� ANLATIMLI CÜMLE

Bir gerçe�i ortaya koymak amac�yla sözü imal� olarak tam kar��t� gelecek biçimde kullanmakt�r.

Okulunu ne kadar çok sevdi�in yirmi gün devams�zl�k yapmandan belli.

E�inin gözündeki morluktan onu ne kadar çok sevdi�in anla��l�yor.

ATASÖZÜ

Çok önceleri söylenmi� olup dilden dile, nesilden nesile geçerek günümüze kadar gelmi�, ö�üt bildiren, atalar�m�z�n hayat tecrübelerini yans�tan ve milletin ortak mal� haline gelmi� olan sözlerdir.

Atasözlerin Özelliklerini �öylece Özetleyebiliriz:

Atasözleri halk�n ortak mal�d�r. Söyleyeni belli de�ildir.

Kal�pla�m�� sözlerdir. Sözcüklerin s�ras� de�i�tirilemez. Bir sözcü�ün yerine ba�ka bir sözcük konulamaz.

K�sa ve özlü sözlerdir. Hep insanlar� ilgilendiren sözlerdir.

Atasözlerinde geçen sözcükler genellikle gerçek anlamlar� d��nda kullan�lm��t�r. (Kaz gelen yerden tavuk esirgenmez.) Kimi atasözlerinde geçen sözcükler ise gerçek anlamlar�yla kullan�lm��t�r. (Son pi�manl�k fayda vermez)

Sorularda ço�unlukla atasözlerinin anlamlar� üzerinde durulur.

ÖZDEY�� (VEC�ZE)

Özdeyi�ler, ünlü ki�ilerin , devlet adamlar�n�n, sanatç�lar�n söylemi� olduklar� k�sa fakat anlamca zengin olan sözlerdir.

"Hayatta en hakiki mür�it ilimdir." (Atatürk)

"Kargalar ötmeye ba�lay�nca bülbüller susar." (Hz.Mevlana)

DEY�M

Bazen bir olay veya durumu ifade etmek için, o olay veya durumu birebir kar��layacak kelimeler kullanmay�z da; ça�r��m yapt�racak söz gruplar� kullan�r�z. Bunu da ifademize sanat ve ak�c�l�k kazand�rmak için yapar�z. Örne�in: Bir insan�n tela�l� oldu�unu anlatmak için "tela�l�d�r" demeyiz de "Etekleri tutu�mu�" ifadesini kullan�r�z , ama herkes bu ki�inin tela�l� oldu�unu anlar.

Deyimlerin Özellikleri:

Deyimler en az iki kelimeden olu�ur. (Kalp k�rmak)

Birden fazla kelimeden olu�an, hatta cümle halinde olan deyimler de vard�r. (Ta�� gedi�ine koymak) (At� alan Üsküdar'� geçti.)

Deyimleri olu�turan sözcükleri ço�u zaman gerçek (sözlük) anlamlar�ndan uzakla�arak mecazl� bir anlat�m kazan�rlar. (��ler böyle giderse hap� yutar�z.) Ama �unu da unutmamal�y�z; baz� deyimler sözlük anlamlar�yla da uzak yak�n bir ili�ki ta��rlar. (Etekleri zil çalmak.) Etekleri tutu�mu� birinin halini göz önünde canland�ral�m. Tela� içindedir de�il mi?

Deyimler genellikle i�, olu�, hareket yani bir fiili bildirirler ve fiil gibi çekimlenebilirler. (Kalbimi k�r�yorsun ama) (Çocu�un kalbini k�rd�k anla��lan) (Kimsenin kalbini k�rmamal�s�n o�ul.)

D�KKAT: Deyimlerle ilgili sorular� çözebilmek için deyimlerin ifade ettikleri anlamlar� bilmemiz gerekir. Bu nedenle baz� atasözü ve deyimleri gözden geçirmek gerekir.

TANIMLAMA

Herhangi bir �eyin ne oldu�unu anlatan "Bu nedir?" sorusuna cevap verebilen cümlelere "tan�m cümlesi" diyoruz. "Kitap, size istedi�iniz zaman ders vermeye haz�r bir ö�retmendir." Cümlesinde "kitap nedir?" dedi�imizde "�stedi�iniz zaman ders vermeye haz�r bir ö�retmendir." cevab�n� alabiliriz.

ÖN YARGI (PE��N HÜKÜM)

Bir olay veya ki�iyle ilgili de�i�ik sebeplerden dolay� önceden edindi�imiz olumlu veya olumsuz yarg�lard�r. K�saca özetlersek ön yarg�, sonuçla ilgili önceden karar vermektir. (Bu tak�m bu sene kesin �ampiyon olacak)

ÖNER� (Tavsiye)

Bir konudaki eksikli�in giderilmesi için teklif getirmeye "öneri" ad� veriyoruz. "Hikayede olaylar�n yeri ve zaman� iyi tahlil edilip, yaz�ya aktar�lmal�d�r. " cümlesi bir öneri cümlesidir.

VARSAYIM

Bir durumun sonucunun ne oldu�unu bilmeden onu kendimize göre bir sonuca ba�lamaya "varsay�m" diyoruz. "Diyelim ki bu y�l s�nav� kazand�n.", "Varsayal�m ki aniden ç�kageldi." Cümleleri varsay�m cümleleridir.

KAR�ILA�TIRMA

Aralar�nda anlamca ilgi (ili�ki) olan iki kavram� benzerlik ya da z�tl�k yönünden k�yaslamad�r. "Sütten beyaz di�leri var." Cümledeki di�lerin beyazl��, sütün beyazl��yla kar��la�t�r�lm��t�r.

Sinema da tiyatro gibi görsel bir sanatt�r.

Do�u Anadolu'nun k�� Akdeniz Bölgesi'ne göre daha çetin geçer.

Yahya Kemal de Necip Faz�l da �iirlerinde ölüm temas�na çok yer vermi�tir.

Bu y�lki ürün geçen y�la nazaran daha bereketliydi.

Sanatç�,di�er ça�da�lar�na göre daha sade bir dil kullanm��t�r.

Ressam bu yap�t�nda ise di�erlerine göre daha canl� renkleri kullanm��t�r.

B�RL�KTEL�K (Beraberlik) �LG�S� �ÇEREN YARGILAR

Bu ilgi, çe�itli edat ve ba�laçlarla (ile, ve...) sa�lan�r. "Tatile ailemle gittik."

D��ER ANLAM �LG�LER� �ÇER�N YARGILAR

Onunla iki y�ld�r haberle�emiyorum. (Kar��l�kl� yapma)

Ak�am gelin de çay içelim. (�stek)

Elmalar� karde� pay� yapt�k. (E�itlik)

Bak �imdi resimlerin daha güzel olmu�. (Be�enme)

Dü�ün yapm��s�n da bana haber vermemi�sin. (Sitem)

Hava bulutlu ya�mur ya�abilir. (�htimal)

Biz öylelerini çok gördük. (Küçümseme)

Dünyalar kadar i�im var. (Abartma)

Tam içeri girerken gülece�i tuttu. (Beklenmezlik)

YORUM

Özneldir. Olay veya durumu bir görü�e göre de�erlendirmedir. "�airin çok severek okunulan kitap türü hikayedir" cümlesinde "bence" ifadesi vard�r. Bun için öznel bir yarg� yap�lm��t�r. K�saca olay veya durum ki�iye göre de�erlendirilmi�tir.

ÜSLÛP

Sanatç�n�n dili kullanma biçimi, anlat�m �eklidir. Her sanatç�n�n kendine göre bir üslûbu vard�r. "Sanatç�, eserinde gerçekleri k�sa, yal�n cümlelerle dile getirmi�tir." Cümlesinde "dili kullanma biçimine" de�inilmi�tir.

DE�ERLEND�RME

Herhangi bir durumun iyi ya da kötü yönlerini ortaya koymad�r. Nesnel bir yarg� söz konusudur. "Sanatç�, �iirlerinde yabanc� sözcüklere bolca yer vermi�tir." Cümlesinde nesnel bir yarg� söz konusudur.

AYNI YA DA YAKIN ANLAMLI CÜMLELER

Bu konu ba�l��m�zla ilgili olarak, bize sorulan sorularda farkl� say�daki cümlelerin ifade etti�i, içerdi�i anlam�n benzeri veya hemen hemen ayn�s� istenir. "Yüre�im a�z�ma geldi." Cümlesiyle "Çok korktum" cümlesi ayn� anlama gelir.

Sevgi sadakatle taçla�mad�kça ömrü k�zg�n çöllerdeki bir damla ya� kadard�r.

Sadakatin olmad�� bir sevgi uzun ömürlü olamaz.

K�y�y� gözden kaybetmeye cesaret edemeyen insan yeni okyanuslar ke�fedemez.(Andre Gide)

ayat�nda riskleri göze alamayan insan ba�ar�l� olamaz.

E�er bir insan hangi limana yelken açt��n� bilmiyorsa, hiçbir rüzgar i�ine yaramaz.

Belirli bir hedefi olmayan insan, hangi olanaklara sahip olursa olsun ba�ar�l� olamaz.

Ya�amak, karanl�k geceye ra�men, bu�ulanm�� pencere cam�na güne�i çizebilmektir.(Anonim)

En zor anlarda bile umudunu kaybetmeyen insan gerçekten ya��yor demektir.

Ya�am içinde siyah da bulunan bir gökku�a��d�r.

Ya�am tüm güzelliklerinin yan�nda olumsuzluklar� da bar�nd�r�r.

CÜMLE OLU�TURMA

A)Kar��k Olarak Verilen Sözcüklerle Cümle Kurma

Bu tür sorularda bir cümleyi olu�turan sözcükler kar��k olarak verilir. Daha sonra bu sözcüklerle anlaml� veya kurall� bir cümle olu�turulmas� istenir, veya sözcü�ün s�ras� sorulur.

D�KKAT: Bu tip sorularda ilk i�imiz; önce yüklemi bularak cümlenin sonuna getirmek sonra da s�ras�yla öznenin bulunmas� ve tümleçlerin önem ve görevlerine göre cümlede uygun yerlere konmas�d�r.

B) Kar��k Olarak Verilen Cümle Parçac�klar�n�n S�raya Konmas�

Bu tür sorularda cümleyi olu�turan tamlamalar ya da cümlecikler kar��k halde verilir. Bizden istenen bu parçac�klar� anlaml� ve kurall� bir cümle durumuna getirmektir. ��klardan hareket ederek, yarg� bildiren kelime grubunu sona yerle�tirip s�ralama yapabiliriz.

C) Eksik Cümlenin Tamamlanmas�

Bu konuyla ilgili sorularda, bo� b�rak�lan yerlerin cümlenin anlam� ve yap�s�na göre uygun kelimelerle tamamlanmas� istenmektedir. Böyle sorularda yapaca��m�z ilk i�, seçeneklerdeki sözcüklerin, cümledeki bo�luklar� en anlaml� ve kurall� �ekilde tamamlanmas�na dikkat etmektir. Bunun için de cümlede bo� b�rak�lan yerlere söz dizimi kural�na uygunluk gösteren sözcükler konulmal�d�r. Kelimelerin çekim durumlar�na, tamlamalar� parçalamamaya, kelimenin anlam özelli�ine dikkat edilmelidir ki cümle en anlaml� ve kurall� bir yap� kazans�n.

S�fatlar (�n adlar) konu anlat�m�

Mon, 02 May 2011 19:11:13 +0300

Varl�klar� niteleyen, onlar�n durumlar�n� aç�klayan, onlar� de�i�ik yollarla belirten kelimelere denir. S�fat, isim soylu bir kelimedir. Bir isim ba�ka bir ismi nitelerse s�fat görevini üstlenmi� olur. S�fatlar tek ba��na s�fat olmaz. Mutlaka bir ismi nitelemesi gerekmektedir. "Büyük, k�rm�z�, be�..." kelimeleri birer isimdir. Bu kelimeler bir ismi nitelerse, s�fat olur. Ye�il araba, büyük çocuk, güzel ev...

S�fatlar�n Özellikleri :

S�fatlar isim soylu kelimelerdir.
Mutlaka bir ismi nitelerler.
S�fatlar, her zaman tamlayan görevinde kullan�l�rlar.
Ço�ul eklerini, hâl eklerini, iyelik eklerini, tamlama eklerini almazlar.
S�fatlar, ismi nitelerken genellikle "ne durumda, nas�l, hangi, ne renk, kaç, ne kadar" sorular�na cevap verir.
- S�fat olan bir kelime tek ba��na kullan�ld��nda veya isim çekim eklerini ald��nda isim olur. Böyle kelimelere "�simle�mi� S�fat" denir. Örnek: Küçük tencereyi dü�ürdü. (S�fat) / Küçük, tencereyi dü�ürdü. (�simle�mi� S�fat)

SIFAT ÇE��TLER�

A. Niteleme S�fatlar�

B. Belirtme S�fatlar�

N�TELEME SIFATLARI : Varl�klar�n durumlar�n�, biçimlerini, renklerini; nas�l olduklar�n� bildiren s�fatlard�r. Bu s�fatlar "nas�l" sorusuna cevap verirler. Bu s�fatlar soyuttur, niteleyicidir. Genellikle z�t anlam� olan kelimelerdir. Ayr�ca bu s�fatlar zihnimizde ki�iden ki�iye de�i�en kavramlar olu�turur. Mavi kalem, ak�ll� evlat,, kötü söz...

BEL.�RTME SIFATLARI : Be� çe�ittir:

��aret S�fatlar�
Belgisiz S�fatlar
Say� S�fatlar�
1. As�l say� s�fatlar�
2. S�ra say� s�fatlar�
3. Kesir say� s�fatlar�
4. Üle�tirme say� s�fatlar�
Soru S�fatlar�
Ünvan S�fatlar�

��ARET SIFATLARI : Varl�klar� i�aret yoluyla belirten s�fatlard�r. O çocuk, bu ev, kar��daki okul, böyle insan, �öyle evlat....��aret zamirleri ile i�aret s�fatlar� birbirine kar��t�r�lmamal�d�r. Bu okulun tek memurudur. (S�fat) / Bu, okulun tek memurudur. (Zamir) ----- Böyle çocuk görmedim. (S�fat) / Böylesini görmedim. (Zamir)
BELG�S�Z SIFATLAR: Varl�klar� yar� belli bir biçimde belirten s�fatlard�r. En çok kullan�lanlar�n �unlard�r: Birçok kalem, baz� adamlar, birkaç ö�renci,, nice y�llar, bir gün, biraz para, pek çok araba, az yemek, her gün, falan �ah�s, hiçbir insan, ba�ka adam, herhangi bir yazar...

* "Bir" kelimesi kesinlik anlam� ta��rsa say� s�fat� olur. Kesinlik bildirmezse belgisiz s�fat görevini üstlenir. Bir çocuk / Bir gün gelirim elbet.

- "Birkaç, fazla, her, her bir, herhangi bir, hiçbir..." kelimeleri belgisiz s�fat oldu�unda tamlanan tekil olur. Birkaç insan (Do�ru) / Birkaç insanlar (Yanl��)
- " Baz�, nice, bütün, tüm, ba�ka..." kelimeleri belgisiz s�fat oldu�unda tamlanan ço�ul olur. Baz� insanlar (Do�ru) / Baz� insan (Yanl��)
- "Birtak�m" kelimesi "baz�" anlam�na gelirse biti�ik; bu anlama gelmezse ayr� yaz�l�r. Birtak�m insanlar, bunu hâlâ anlayamad�. / Okulumuz bu sene de bir tak�m elbise verdi.
- "Az, çok" kelimeleri isim, s�fat, zarf olarak kullan�labilir. Aza kanaat etmeyen, ço�u bulamaz. (�sim) / Çok çal��t�m (Zarf) / Az para verdiler (S�fat)
- "Çok" kelimesi -u ekini alarak belgisiz zamir olur. Ö�rencilerin ço�u kaçt�.

SAYI SIFATLARI : Varl�klar� say� yoluyla belirten s�fatlara denir. Dörde ayr�l�r:

1)As�l Say� S�fatlar� : Tam say�larla yap�lan s�fatlard�r. Üç ki�i, be� lira, yüz kalem...

* Her say� kelimesi s�fat olmaz. S�fat olabilmesi için ismi nitelemesi gerekir. Örnek : Alt�y� üçe böl. (Her ikisi de isim) / Alt� ekme�i üçe böl. (Birincisi s�fat, ikincisi isim)

* "Tek" ve "çift" kelimeleri de as�l say� s�fat�d�r. Örnek: Tek ki�i, çift oda...

* Say�lar bazen ba�ka kelimelerle birlikte s�fat olabilir: Be� kilo ceviz.

S�fat

* As�l say� s�fatlar�n�n niteledi�i isimler ço�ul eki al�rsa topluluk anlam� kazan�r: Üç Aylar, Yedi Cüceler....

2)S�ra Say� S�fatlar�: Varl�klar�n s�ras�n� ve derecesini bildiren s�fatlard�r. As�l say� s�fatlar�n�n sonuna -(�)nc�, -nci, -ncu, -ncü ekleri getirilerek yap�l�r. Yedinci hafta, birinci y�l...

"Sonuncu, ortanca, ilk, son" kelimeleri de s�ra say� s�fat� olarak kabul edilir: Sonuncu adam, ortanca çocuk, ilk s�ra....

S�ra ve derece bildiren kelimeler bazen isim olur. Yar�� birincisine bin alt�n verildi.

�sim

3)Üle�tirme Say� S�fatlar� : Varl�klar�n ne �ekilde payla��ld��n� bildiren s�fatlard�r. Tam say�lar�n sonuna -ar, -er ekleri getirilerek yap�l�r: Onar lira, be�er y�l...

"Teker, çifter, yar�m�ar" kelimeleri de üle�tirme say� s�fat� olabilir: Çifter s�ra, yar�m�ar pide...

-ar, -er eklerini alan kelimeler zarf olarak kullan�labilir: �çeriye teker teker girin.

Zarf

4)Kesir Say� S�fatlar�: Bir bütünün e�it parçalar�ndan belli bir bölümünü göstermeye yarayan s�fatlara denir.: ¼ ekmek, %25 pay, yar�m elma, çeyrek alt�n...

Kesir bildiren kelimeler tamlanan durumunda kal�rsa isim görevini üstlenir: Kazanc�m�n üçte ikisini buna harcad�m.

�sim

NOT : Bu say� s�fatlar�n�n d��nda bir de "topluluk say� s�fat�" dedi�imiz bir s�fat daha vard�r: Dördüz çocuk, ikiz bebek...

SORU SIFATLARI : �simleri niteleyen soru kelimelerine soru s�fat� denir: Kaç adam? Kaç�nc� sene? Nas�l bir kitap? Hangi okul? Ne gün? Neredeki �nsan?...

ÜNVAN SIFATLARI : Ki�ilerin mesleklerini, cinsiyetlerini, makamlar�n�, lakaplar�n� belirten s�fatlara denir. Bu s�fatlar sadece insan isimlerini niteler. Bazen isimden önce, bazen sonra gelir: �smet Bey, Te�men Kas�m, Ali Amca, Hasan Pa�a, Ahmet Reis, Doktor Malik, Ay�e Han�m, Çolak Nebi, Ö�retmen Harun...

Ünvan bildiren kelimeler bazen isim göreviyle kullan�l�r: Karde�im okuyup avukat olacak.(�sim) / Avukat Burhan, benim karde�imdir. (S�fat)

NOT :

1)Bir s�fat, birden fazla ismi niteleyebilir: Tatl� elmalar, �eftaliler, kirazlar...

Bu durumda anlat�m bozuklulu�u olmamal�d�r: Tatl� elmalar, �eftaliler, kirazlar, limonlar (Yanl��)

2) Birden fazla s�fat bir ismi niteleyebilir: Tatl�, güzel, k�rm�z� elma...

YAPILARINA GÖRE SIFATLAR

Basit S�fatlar : Hiç ek almayana s�fatlard�r: �yi söz, kötü adam, güzel insan...
Türemi� S�fatlar : Yap�m eki alm�� s�fatlard�r: Aç�k hava, ak�ls�z insan...
Birle�ik S�fatlar: En az iki kelimeden olu�an ve biti�ik yaz�lan s�fatlard�r: Bo�bo�az adam, Aksarayl� Abidin...
Öbekle�mi� S�fatlar: En az iki kelimeden olu�an ve ayr� yaz�lan s�fatlard�r: Ak sakall� dede

Zamirler (Ad�llar)

Mon, 02 May 2011 19:09:20 +0300

�sim olmad�klar� hâlde isim gibi kullan�lan, isimlerin yerini tutan kelimelere zamir denir.

Zamirlerin özellikleri �unlard�r:

1.Tek ba��na görev üstlenir. (Sen, biz, o...)

2.Sözü k�saltmaya yarar.

3.Ço�ul biçimleri vard�r. (Sizler...)

4.Hâl ekleri al�r.

5.�yelik ekleri al�r. (Benim, senin...)

6.Tamlama eklerini al�r. (Benim evim)

7.Dolay�s�yla cümlede isim gibi kullan�labilirler.

8..Zamirler cümlede "yüklem, özne, nesne, dolayl� tümleç" olabilir.

9. Anlamdan çok görev yönü a��r basar.

10. Cümlede tek ba�lar�na görev üstlenebilirler.

Zamirler anlam ve biçim yönünden �u çe�itlere ayr�l�r:

ZAM�R TÜRLER�

ÖZCÜK DURUMUNDA ZAM�RLER

EK DURUMUNDA ZAM�RLER

K��

ZAM�RLER�

��ARET

ZAM�RLER�

BELG�S�Z

ZAM�RLER

SORU

ZAM�RLER�

�LG�

ZAM�R�

�YEL�K

ZAM�R�

ben

sen

biz

siz

onlar

kendi

�u

bunlar

�unlar

onlar

herkes

hepsi

baz�s�

kimse

ço�u

kimisi

biri

birkaç�

birço�u

biraz�

kim

kimi

kime

nereden

nereye

hangi

kaç

-ki

-im

-sin

-i

-imiz

-iniz

-leri

A) KEL�ME B�Ç�M�NDEK� ZAM�RLER

1.Ki�i (�ah�s) Zamirleri

�nsan isimlerinin yerini tutan zamirlere ki�i zamirleridenir. Ki�i zamirlerinin say�s� alt�d�r. Ben, sen, o, biz, si z, onlar.

Bu zamirler hâl eklerini, iyelik eklerini, ço�ul eklerini al�r. Beni, bende, sizler, benim...

Size ben yard�m ederim.

O, sana mektup göndermi�.

Ki�i Zamirinin Di�er Özellikleri:

1."Ben" zamiri, -e ekini ald��nda kökünde de�i�me olur. Ayn� kural "sen" zamiri için de geçerlidir.

Ben-e Bana

2."Ben" zamirinin tamlayan ve tamlanan eki -im'dir. Benim kalemim.

]Tamlayan eki (ilgi hâl eki)ni alabilirler; iyelik eklerini almazlar.

Bu durumda �ah�s zamirleri tamlamalarda ancak tamlayan olarak kullan�labilirler.

Bu tamlamalarda sonradan tamlayan dü�ebilir. Çünkü tamlanandaki iyelik ekleri zaten �ah�s anlam� ta��maktad�r:

Benim kalemim, senin defterin, onun çantas�, bizim okulumuz, sizin s�n�f�n�z, onlar�n bahçeleri, bizlerin kayg�s�, sizlerin iyili�i... kalemim, defterini al, çantas�, okulumuz, s�n�f�n�z, bahçelerine bak...

Bu tür tamlamalarda tamlayan vurgulanmak istenirse dü�ürülmez:

Çocuklar yaln�z sizin sözünüze inan�rlar. (Ba�kas�n�n de�il, senin. Burada "sizin" kelimesi at�l�rsa cümle ba�ka türlü anla��l�r.)

Biz bugün senin misafiriniz. (Ba�kas�n�n de�il, senin.)

Tamlayan at�ld��nda yanl�� anla��lma olacaksa at�lmaz:

Çocuklar yaln�z sizin sözünüze inan�rlar. (Burada "sizin" kelimesi at�l�rsa cümle ba�ka türlü anla��l�r.)

Onun e�yalar�n� bize getir. →E�yalar�n� bize getir

Senin do�um tarihini bilen yok mu? →Do�um tarihini bilen yok mu

Onun yar��mada birinci oldu�una sevindim.

3.Bazen "sayg�, incelik, k�r�lma, öfke" nedeniyle "sen" zamiri yerine "siz" zamiri kullanl�r. Siz kim oluyorsunuz? Sizden bir ricam olacak.

4.Böbürlenmek amac�yla "ben" yerine "biz" zamiri kullan�l�r. Bize Konyal� Pa�a derler.

5."Biz" zamiri ço�ul ekini alarak abartma ve övünme anlam� kazan�r. Bu konuda bizleri hiç hesaba katm�yorsunuz.

6."Siz" zamiri, sayg� nedeniyle ço�ul ekini alabilir.Sizleri unutur muyuz hiç!

Dönü�lülük zamiri

�ah�slar� peki�tirerek bildiren ve fiildeki i�in, özne taraf�ndan bizzat yap�ld��n� ya da yapana dönü�ünü bildiren zamirdir. �ah�s zamiri olarak da bilinir. Dönü�lülük zamiri "kendi"dir.

Örnek:

Bu kitab� ben yazd�m.

Bu kitab� ben kendim yazd�m.

]Bu zamir di�er zamirlerden farkl� olarak bütün iyelik eklerini alabilir. �yelik eklerini üzerine hâl ekleri getirilebilir.

Kendi-m-de

Kendi-n-den

Kendi-si-n-i

Kendi-miz-in

Kendi-niz-le

Kendi-leri-n-ce

] �yelik eki almadan tamlayan olabilir. Bu durumda belirtili isim tamlamas� say�l�r:

Kendi elim

Kendi arkada��n

Kendi babas�

Kendi evimiz

Kendi okulunuz

Kendi fikirleri

]Özneyle (isim veya zamir) birlikte, peki�tirme görevinde (bizzat anlam�nda) kullan�l�r:

"Saide Han�m, bir kitap okuyordu. Ba��n� kald�rd�, kocas�n� süzdükten sonra:

-Siz kendiniz de inanm�yorsunuz ya! dedi.

-Ama, inan�l�r �eyler mi? (Memduh �evket Esendal; Saide)

Ben kendim de yapar�m.

Vali Bey, kendisi emir vermi�.

O kendisi okusun.

Evi siz, kendiniz görmelisiniz.

]Fiilin özneye dönü�ünü bildirir:

Çocuk kendisi y�kanm��.

]Tamlama hâlinde ve tek ba��na yap�lan bir i�i anlatmak için kullan�labilir:

"Yüzlerce defa kendi kendime sordu�um bu suale içimizdeki yan�k, hicranl� sesten ayni cevab� al�yordum..."

"Tabiat�n pek nafile yere bana verdi�i bu gençlik hazinesinin kendi kendine tükenip gitti�ine s�zlad�m..."

]Bazen "kendi" kelimesi yerini tuttu�u ki�i zamiriyle birlikte kullan�larak anlam� peki�tirir.

Bu yaz�y� kendim yazd�m / Bu yaz�y� ben yazd�m / Bu yaz�y� ben, kendim yazd�m.

"Kendi" kelimesi belirtili isim tamlamas�nda tamlanan olarak kullan�labilir.

Böyle oldu�unu çocu�un kendisi söyledi.

2.��aret Zamirleri

Varl�klar� göstererek onlar�n isimlerinin yerlerini tutan zamirlere denir.

As�l i�aret zamirleri "bu, �u, o, bunlar, �unlar, onlar" d�r.

Türkçe'de en çok kullan�lan di�er i�aret zamirleri �unlard�r: Bura, �ura, ora, buras�, �uras�, oras�, burada, �urada, orada, buradan, �uradan, oradan, buray�, �uray�, oray�, buralar, �uralar, oralar, öteki, beriki, kar��ki...

Örnek:

Bu bana dedemden kald�.

O dün kap�ya b�rak�lm��.

�unlar neden masan�n üzerinde duruyor.

�u senin de�il mi?

Bunlar en sevdi�im kitaplar�md�r.

Bunu kim yapt�?

�unda ne var?

Benim kitab�m o de�il.

Bunlar size ait.

�unlar da sizin olsun.

Onlar kime kald�?

Ötekini bana ver.

Beriki sende kals�n.

Bura bana pek yabanc� gelmedi.

�ura nas�l?

Ora daha iyi.

Buras� da fena de�il.

�uras� yak�n say�l�r.

Oras� çok uzak.

Böylesi, insan� rahats�z eder.

�öylesi de do�ru olmaz ki.

Öylelerinden her zaman kaçar�m.

]�yelik eki almazlar; di�er isim hâl eklerini alabilirler. Dolay�s�yla isim tamlamalar�nda ancak tamlayan olabilirler.

bundaki, burada, onlarla, �undan, ötekiler...

bunun rengi, buran�n havas�, onlar�n evi, ötekinin bahçesi...

��aret zamirleri varl�klar�n mesafesini belirtmek için kullan�l�r.

Yak�nda olan için : bu

Biraz uzakta olan için : �u

En uzakta olan için : o i�aret zamirleri kullan�l�r.

* ��aret zamirleri isim tamlamalar�nda tamlayan ve tamlanan olabilir. Bunun ad� / Kitab�n �uras� * "Böyle, �öyle, öyle" kelimeleri kullan�l��na göre bazen isim, bazen s�fat, bazen zamir, bazen zarf görevi üstlenir.

O, her zaman böyledir. Böylesini hiç görmedim.

isim i�aret z.

Böyle adamlar her zaman ba�ar�r. Bu böyle olmaz.

s�fat zarf

N O T : "O" ve "Onlar" kelimeleri hem ki�i zamiri, hem de i�aret zamiridir. Bu kelimeler, insan isimlerinin yerini tutarsa ki�i zamiri; insan d��ndaki varl�klar�n yerini tutarsa i�aret zamiridir.

Ona telefon edece�im. (Ki�i zamiri)

Onu hemen çöpe at�n (��aret Zamiri)

O, tatilde day�s�n�n yan�na gidecek.

Onlar, s�n�f�n en çal��kan ö�rencileridir.

cümlelerindeki alt� çizili zamirler insanlar�n yerine kullan�ld��ndan �ah�s zamiri,

O, okula giderken cebinden dü�mü�.

Onlar, bayatlad�� için çöpe at�lacak.

cümlelerindeki alt� çizili zamirler, insan d��ndaki nesneleri kar��lad�� için i�aret zamiridir.

Bu kelimelerin insan�n veya insan d�� varl�klar�n yerini tuttu�u bazen anla��lmaz. Bu durumda cümlenin söylendi�i ortama dikkat edilir. Onu bana getir. Bu cümlede "Onu" hem insan�n yerini tutabilir hem de insan d�� varl�klar�n yerini tutabilir. Ayr�ca "bu, �u" kelimeleri insan yerini tutsa bile ki�i zamiri olmaz. Yaz�y� bu yazd�. (��aret Zamir)

"bu, �u, o, öteki, beriki, böylesi, �öylesi, öylesi" kelimeleri çe�itli görevlerde kullan�l�r:

bu: i�aret zamiri → Bunu biliyor musun?

i�aret s�fat� → Bu bilgiyi nereden ald�n?

�u:i�aret zamiri → �unu görmü�tüm.

i�aret s�fat� → �u e�yalar� ta��yal�m.

o: �ah�s zamiri → O bu ak�am geç gelecek.

i�aret zamiri → O benim elmam.

i�aret s�fat� → O elma benim.

A�a��daki kelimeler de hem i�aret zamiri hem de s�fat olarak kullan�labilir.

Öteki Ötekini bana ver.

Öteki kitab� ver.

Beriki Beriki sende kals�n.

Beriki kaset sende kals�n

Böylesi Böylesi, insan� rahats�z eder.

Böylesi davran��lar.

�öylesi �öylesi de do�ru olmaz ki.

�öylesi bir tarzla yapmak.

Öylesi Öylesinden her zaman kaçar�m.

Öylesi insanlardan.

Bu kelimelerin s�fat m� zamir mi olduklar�n� anlamak için �u sorular� sorar�z:

─�smin yerini mi tutuyorlar, yoksa ismi niteliyor ya da belirtiyorlar m�?

─Zamirler ismin yerini tutar; s�fatlar isimle birlikte kullan�l�r.

─Tekilleri ve ço�ullar� var m�?

─S�fatlar�n ço�ullar� yoktur; zamirlerinse vard�r.

─Hâl eklerini al�yorlar m�?

─S�fatlar hâl ekleri almaz, zamirler al�r.

3.Soru Zamirleri

�simlerin yerini soru yoluyla tutan zamirlerdir. Esas soru zamirleri "kim" ve "ne" dir. Bunun yan�nda soru bildiren di�er kelimeler de soru zamiri olarak kullan�labilir.

Di�er soru zamirleri �unlard�r: Kim, kimler, ne, neler, nere, neresi, nereyi, nereye, nerede, nereden, kaç�, kaç�m�z, kaç�n�z, hangisi, hangimiz, hangileri, kaç�nc�, kaçta, kaçtan...

Örnek:

Annem sana ne dedi?

Bu çocuk da kim?

Bu saate kadar nerede kald�n.

�imdi nereye gidiyoruz?

Sorular�n kaç�n� çözmü�?

Bu i�i kime dan��al�m?

Hanginiz bu soruyu çözecek.

Yan�nda ne getirdin?

Bunlar� sana kim anlatt�.

Fiilden önce gelen kelimeler genellikle zarf oldu�u için , fiilden önce gelen her kelimeyi zarf olarak alg�layabiliriz. Bir kelimenin zarf olabilmesi için fiilden önce gelmesi de�il, fiili nitelemesi gerekir. Buna göre �u cümlelerde fiilden önce gelen kelimeler, fiili nitelemedi�i için soru zarf� de�il, soru zamiridir. Bu arabay� nereden ald�n? Bu yaz�y� hanginiz yazd�?

Özellikleri

]Soru zamirleri cümleye soru anlam� katar, ama baz� durumlarda soru cümlesi yapmaz.

Kimin geldi�ini bilemem.

Hangisini istedi�ini anlamad�m.

]"hangi ve kaç" s�fatlar� iyelik eki alarak zamir olular.

Hangisi sizinle geldi?

Sorular�n kaç� cevapland�?

]Soru zamirleri hâl eklerini alabilir.

Buraya nereden geldiniz?

Nereden gelip nereye gidiyoruz?

Burada kimi bekliyorsun?

Bu masa neden yap�lm��? (─tahtadan)

]Soru zamirleri isim tamlamas�nda tamlayan da tamlanan da olabilir.

Ö�rencilerin kaç� geldi?

Tamlayan Tamlanan

Kimin yan�nda bozuk para var?

Bu da neyin nesi?

Bizim neyimiz eksik?

] "Kim" kelimesi her zaman soru zamiridir. Di�er soru kelimelerinin ço�u cümlede kullan�l��lar�na göre zamir, s�fat veya zarf olabilir.

Pazardan ne ald�n ? Baban ne gün gelecek?

Zamir S�fat

Ne bak�yorsun tuhaf tuhaf?

Zarf

] "Kaça" kelimesi ismin yerini tutarsa soru zamiridir. Ayn� kelime "kaç lira ödeyerek" anlam�na gelirse soru zarf� olur.

Saat kaça geldi? (Zamir),

Bu elbiseyi kaça ald�n? (Zarf)

4.Belgisiz Zamirler (Belgisizlik )

�simlerin yerini belli belirsiz, kesin olmayacak �ekilde tutan zamirlerdir. Hangi varl��n yerini tuttuklar� aç�kça belli de�ildir. Bunlara belirsizlik ad�l� da denir.

En çok kullan�lan belgisiz zamirleri �unlard�r: Baz�s�, baz�lar�,kimisi, kimileri, biri, birisi, birileri, ba�kas�, ba�kalar�, birço�u, birkaç�, birtak�m�, birçoklar�, ço�u, hepsi, herkes, biraz�, her biri, herhangi biri, öteberi, �unu bunu, �undan bundan, �ey, �eyler, hiçbiri, kimse....

Örnek:

Kimi de gelmeyi hiç dü�ünmedi.

Buraya hepsinin gelmesi gerekiyordu.

Tamam�ndan sen sorumlusun.

Herkes böyle dü�ünmez.

Kimse senin gibi olamaz zaten.

Çar��dan ne kadar öteberi ald�n?

Birkaç� dün de gelmi�ti.

Baz�lar� bu sabah gelmeyi dü�ündüler.

Biri yer biri bakar; k�yamet ondan kopar.

�nsanlar�n pek ço�u bu konuda bilinçsizdir.

Çal��anlar�n pek az� hak etti�ini al�r.

Baz�s� da hep ma�durdur.

Elindekilerin tümünü yere b�rak.

Bütününü görmeden bir �ey diyemem.

Bir k�sm�n� görmekle karar verilmez.

Her biri ayr� özellikler ta��r.

Ba�kas�n�n yerine konu�amam.

Hiçbiri bunu uygun görmez.

Falan�n filân�n ne dedi�i önemli de�il.

Kendisine bir �ey söyleyecektim.

Bana her �ey seni hat�rlat�yor.

Biri bizi gözetliyor.

Herkes bu kitab� okusun.

Ö�rencilerin ço�u Türkçe'yi sever.

Örneklerden de anla��laca�� gibi belgisiz zamirlerde baz� istisnalar d��nda -�, -i, -u, -ü ekleri yer al�r. Belgisiz zamirlerin sonundaki bu ekler kald�r�larak, bu kelimeler bir ismi niteleyecek �ekilde kullan�l�rsa, belgisiz s�fat olu�ur.

Ö�rencilerin birkaç� Birkaç ö�renci.

Zamir S�fat

] Kelimenin ba��na -m- sesi getirilerek yap�lan ikilemelerde, ikinci kelime belgisiz zamirdir. Kitapç�dan defter mefter ald�. (Belgisiz zamir)

] "Falan, filan, falanca" kelimeleri de belgisiz zamir olarak kullan�l�r. Ayn� kelimeler, ismi niteledi�inde belgisiz s�fat olur.

Toplant�ya falanca geldi. Toplant�ya falan geldi, filan gelmedi.(Bel.z.)

Toplant�ya falan adam geldi. (Belgisiz s�fat)

]Baz� ikilemelerde ikinci ve anlams�z olan kelime zamirdir.

Para mara istemem.

Kalem malem alaca��m.

]Belgisiz zamirlerin de s�fatlardan ay�rt edilme yolu bütün zamirlerde (özellikle i�aret zamirlerinde) oldu�u gibidir. Zaten belgisiz zamirler ek alm�� olduklar� hâlde s�fat olarak kullan�lamazlar.

]Belgisiz zamirler isim tamlamas�nda hem tamlayan hem de tamlanan olabilir:

Ö�rencilerin pek ço�u

Pek ço�unun velisi

Adam�n kimsesi yoktu

Kimsenin i�ine kar��mam.

B) EK B�Ç�M�NDEK� ZAM�RLER

1.�yelik Zamirleri:�simlerin sonuna gelerek, o isimlerin kime ve neye ait oldu�unu bildiren iyelik ekleri, ayn� zamanda iyelik zamiri olarak da adland�r�l�r.

kitab-�m, kitab-�n, kitab-�, kitab-�m�z, kitab-�n�z, kitap-lar�

masa-m, masa-n, masa-s-�, masa-m�z, masa-n�z masa-lar�

su-y-um, su-y-un, su-y-u, su-y-umuz, su-y-unuz, su-lar�

ne-y-im, ne-y-in, ne-y-i/ne-s-i, ne-y-imiz, ne-y-iniz, ne-leri

�yelik zamirleri �unlard�r:

1. tekil - m 1. ço�ul - miz

2. tekil - n 2. ço�ul - niz

3. tekil - � 3. ço�ul - lar�

Örnek:

Okulumuz ana yolun kenar�ndad�r.

Annesi güzellik salonu açm��.

K�sacas�, isim tamlamalar�n�n tamlananlar�nda bulunan eklere iyelik zamiri denmektedir. �yelik ekleri ayn� zamanda iyelik zamiridir.

2.�lgi Zamiri

Cümlede daha önce geçmi� bir ismin ya da isim tamlamalar�nda tamlanan�n yerini tutan ek hâlindeki "-ki" zamiridir. �lgi zamiri olan -ki daima kendisinden önce gelerek kelimeye biti�ik yaz�l�r ve bir ismin (tamlanan�n) yerini tutar.

Bizim arabam�z sizinkinden eski.

Bahçedekiler içeri girsin.

Üzerindeki sana çok yak��m��.

cümlesindeki alt� çizili sözcüklerdeki "-ki" eki ilgi zamiridir.

]�lgi zamiri her zaman insanlar için kullan�lmaz. Cans�z varl�klar için de kullan�l�r.

Kamyonun lasti�i Kamyonunki

]S�fat yapmaya yarayan -ki eki de kendisinden önce gelen kelimeye biti�ik yaz�l�r. Bu nedenle ilgi zamiri ile kar��t�r�labilir. Aradaki fark �udur:

Cebimdeki para dü�tü Cebimdeki dü�tü.

S�fat �lgi Zamiri

]Büyük ve küçük ünlü kurallar�na uymaz; sadece -ki �ekli vard�r ve tamlayan eklerinin üzerine gelir:

benim kalemim→benimki

onun eli→onunki

Orhan'�n puan�na nazaran Hakan'�nki daha yüksek.

Cemal'in defteri seninkinden daha düzenli.

Türkçede üç tane "ki" vard�r:

a. "ki" Ba�lac�

Sadece "ki" biçimi vard�r.

Kendinden önceki ve sonraki kelimelerden ayr� yaz�l�r.

Türkçe de�il, Farsça bir ba�laçt�r ve Türkçe cümle yap�s�na ayk�r� olarak kullan�l�r.

"ki" ile ba�layan bir ara cümle as�l cümlenin içinde k�sa çizgiler aras�nda verilebilir:

Bu ezanlar -ki �ahadetleri dinin temeli-

Ya�mur ya�mad� ki mantarlar ortaya ç�ks�n.

Bir �ey biliyor ki konu�uyor.

b. "-ki" �lgi Zamiri

Eklendi�i kelimeye biti�ik yaz�l�r ve bir ismin (tamlanan�n) yerini tutar.

Büyük ve küçük ünlü kurallar�na uymaz; sadece -ki �ekli vard�r:

senin kalemin→seninki, Ali'nin eli→Ali'ninki, onun dü�üncesi→onunki...

c. "-ki" Yap�m Eki

�simlere eklenerek yer ve zaman bildiren s�fatlar türeten ektir.

Zaman bildiren kelimelerin sonuna do�rudan eklenirken, yer bildiren s�fatlar türetirken "-dE" hâl ekiyle birlikte kullan�l�r.

Sadece -ki ve az da olsa -kü �ekilleri vard�r:

bu y�lki s�nav, yar�nki maç, dünkü film, bugünkü akl�m...

masadaki kitaplar, duvardaki saat, evdeki hesap...

YAPILARINA GÖRE ZAM�RLER

Basit Zamirler : Kök halinde olan veya çekim eki alm�� zamirlere denir. Ben, seni, bu, �u, sizler...
Birle�ik Zamirler : Birden fazla kelimenin birle�mesiyle olu�an zamirlerdir. Biraz�, birkaç�, hiçbiri.
Öbekle�mi� Zamirler: En az iki kelimeden olu�an ve ayr� yaz�lan zamirlerdir. �u bu, her biri...
Ek Halindeki Zamirler: �yelik zamiri ve ilgi zamiridir. Defterim, benimki...

NOT : Görüldü�ü gibi Türkçe'de türemi� zamir yoktur. -ki eki yap�m eki oldu�undan baz� dilciler ilgi zamirini türemi� zamir olarak verir. Halbuki ilgi zamirinde, zamir olan kelime de�il, sadece -ke ekidir.

Zamirlerin Ö�e Olu�u

Zamirler, özne olabilir. Bu kitab� ben haz�rlad�m.
Zamirler, sözde özne olabilir. Ben aldat�ld�m.
Zamirler, belirtili nesne olabilir. Müdür seni ça��r�yor.
Zamirler, dolayl� tümleç olabilir. Ona biraz para ver.
Zamirler, yüklem olabilir.Benim için en önemli ki�i sensin.

Yaz�m (�mla) Kurallar�

Mon, 02 May 2011 19:05:27 +0300

Yaz�da do�abilecek kar��kl�klar�n önüne geçmek, yanl�� okumay� önlemek, okumay� ve anlamay� kolayla�t�rmak, herkesin ayn� �ekilde yaz�p okumas�n� sa�lamak için belirlenmi� olan kurallara imlâ kurallar� denir.

Bu kurallardan birço�u asl�nda anlama ve telâffuza ba�l�d�r. Anlam ve telâffuz; akla, mant��a, gelene�e, ço�unlu�a vb.ne uydu�u takdirde -zaten yaz�ld�� gibi okunan ve okundu�u gibi yaz�lan bir dil olan- Türkçenin imlâs� kolayca halledilecektir.

1. BÜYÜK VE KÜÇÜK HARFLER�N KULLANIMI

Alfabemizde (Lâtin alfabesi) her harfin bir büyük, bir de küçük �ekli vard�r. Yaz�da yayg�n olarak küçük harf kullan�l�r. Ancak belirli yerlerde büyük harf kullan�lmal�d�r.

Büyük harfle küçük harf aras�nda okunu� olarak fark olmasa da yaz�l�� olarak büyük farklar vard�r.

Büyük ve küçük harflerin kullan�m� ile ilgili kurallar �unlard�r:

] Her cümlenin ilk kelimesi büyük harfle ba�lar. Büyük harfle ba�lamayan bir kelime dizisi, öncesi yaz�lmam�� ya da silinmi� bir cümle zannedilebilir.

"Bir gün, istiklâl ve cumhuriyeti müdafaa mecburiyetine dü�ersen, vazifeye at�lmak için, içinde bulunaca��n vaziyetin imkân ve �eraitini dü�ünmeyeceksin!"

"Ömür, yar�nlara ba�lanan ümitlerle geçip gitmekte, gafilcesine kavgalarla, gürültülerle, didinmelerle tükenip durmadad�r. Sen akl�n� ba��na al da, ömrünü, �u içinde bulundu�un bugün say." (Mevlâna)

„ Noktayla, iki noktayla, üç noktayla, soru ve ünlem i�aretleriyle biten cümlelerden sonra gelen cümleler büyük harfle ba�lar.

─Ah, bilsen biz senin �st�rab�n� ne iyi anl�yoruz! Biz ki her �eyi görür ve anlar�z. Dü�ün, bir elbiseyle bir vücut aras�ndaki esrarl� rab�tay� dü�ün. O elbise ki terzinin elinden vücudun basit hendesesine göre yap�lm�� mânas�z bir kal�p hâlinde ç�kar ve sonra bir vücuda yap��p onun bütün hareketleriyle ya�amaya ba�lay�nca ne hâle gelir, dü�ün! Ba�lang�çta hiçbir �ey ifade etmeyen elbiseler at�laca�� güne kadar vücudun her hareketini saniyesi saniyesine kaydeden korkunç bir hâf�zad�r. Birçok oturu� �ekillerinin kabartt�� diz kapaklar�m�z� dü�ün! Her duygunun hususi bir biçim verdi�i omuzlar�m�z� dü�ün! Kambur vaziyetlerinde nas�l arkaya topland��m�z�, bütün mafsal yerlerinde nas�l halkala�t��m�z� dü�ün! Vücudun sonsuz hareketleri içinde bize dü�meyen pay hangisidir? Bunlar�n içinde sefaletlerin, açl�klar�n, ihtiraslar�n, cinayetlerin, co�kunluklar�n, kahkahalar�n aln�m�za çizdi�i hep hususî bir çizgi vard�r. �nsanlar san�rlar ki, bizim üstümüzdeki her çizgi, her intiba, bir di�er çizgi veya intiba ile silinir, hepsi birbirine kar��r, manas�z bir halita olur ve sonunda biz eskimi� bulunuruz. Eskiriz, fakat insanlardan evvel eskidi�imiz için onlardan daha ince ve hassas olan biz, bütün çizgiler ve intibalar�m�z� hep birbirinin içinde saklar�z. Bu böyle bir halitad�r ki, bunun dü�ümünü ele geçirebilen göz onu çözdükçe, do�umumuzdan ölümümüze kadar bütün hayat�m�z�, zaman�n atomlar� içinde s�k��t�r�r ve bu korkunç, ah, bu korkunç haf�za küpü içinde, mazinin, birbirinin üstünden akan küçük y�lanlar hâlinde nas�l kayna�t��n� görür. Fakat o göz kimde vard�r? Kimsede... Yaln�z bizde... Biz, ki her �eyi görür ve anlar�z, seni görüyor ve anl�yoruz... Bize art�k hikâyeni anlatma!... Ne lüzum var? Biz onu biliyoruz. Ben sana kendi hikâyemi ne diye anlatay�m? Sen de onu bilirsin. Beni bir ölünün üstünden ç�kard�lar. Burada sat�n alacak adam bekliyorum. Öbürü t�pk� benim gibi, bugün bir ölünün üstünden ç�kmad�ysa yar�n ikinci gün veya üçüncü gün ç�kacak. Dü�ün, dü�ün, biz insanlardan evvel eskidi�imiz hâlde kaç insan eskitiyoruz? Bizim �st�rab�m�z� dü�ün! Biz vücutsuz kalan bir elbise miyiz, yoksa elbisesiz kalm�� bir �st�rab�n vücudu mu?

(Necip Faz�l, Eski Elbiselerin Haf�zas�)

Orhun Kitabesi'nde Türk hakan� �öyle diyor: Türk Tanr�s�, Türk milleti yok olmas�n diye atalar�m� gönderdi ve beni gönderdi. Ben hakan olunca gündüz oturmad�m, gece uyumad�m.

(Ziya Gökalp, Türkçülü�ün Esaslar�)

„Bu i�aretler as�l cümlenin içinde, yani iç cümlede ise sonraki kelime büyük harfle ba�lamaz:

"Durun!" diye ba��rd� annem.

Bu kez çocuk, "Bu peri midir, melek mi?" diye dü�ünerek, ö�retmene hayranl�kla bakt�.

„�ki noktadan sonra cümle gelmiyorsa, örnekler s�ralan�yorsa bunlar büyük harfle ba�lamaz:

Baz� mastarlar kal�c� nesne ad� olmu�lard�r: yemek, çakmak, dolma, dondurma, kavurma, bulu�...

„Örneklerle ba�layan cümleler de büyük harfle ba�lar:

Bilgisayar, sinema, tiyatro, internet, foto�raf gibi hobiler, pahal�l�k yüzünden lüks gibi görülmektedir.

„Cümle içerisinde ba�kas�ndan aktar�lan ve t�rnak içinde verilen cümleler de büyük harfle ba�lar:

Atatürk gençli�e seslenirken ilk önce "Ey Türk gençli�i! Birinci vazifen, Türk istiklâlini, Türk cumhuriyetini, ilelebet, muhafaza ve müdafaa etmektir." demektedir.

„T�rnak içinde verilen söz tam bir cümle de�ilse veya cümlenin ba� k�sm� verilmemi�se büyük harfle ba�lamaz.

Nabi'nin "......... var içinde" redifli gazeli aç�klanacak.

„�ki k�sa çizgi veya iki virgül aras�nda verilen ara sözler, ara cümleler, aç�klama cümleleri büyük harfle ba�lamaz.

Bu konuda kararl� olduktan sonra -geç karar vermi� olsan da- ba�ar�ya ula��rs�n.

Ba��m�n a�r�s� yazlar� -s�caklardan olmal�- daha da artar.

Kal�c� konutlar� bu y�l sonuna kadar -geçen seneki lâf- yeti�tireceklermi�.

Ç�kmam�z gereken uygar milletler seviyesini -ki bu seviyeye hâlâ çok uza��z- Mustafa Kemal hedef olarak göstermi�ti bize.

Bu i�i 2000 sununa kadar bitireceklerini -inan�lacak gibi de�il- söylüyorlar.

Bu adam, seni temin ederim, sahtekâr�n biridir.

Cihan y�k�lsa, emin ol, bu cephe sars�lmaz.

„Rakamla ba�layan cümlelerde rakamdan sonra gelen kelime büyük harfle ba�lamaz.

1998 y�l�nda ortaokulu bitirdim.

] �iirde her m�sra (birkaç m�sra bir cümle olu�tursa da) büyük harfle ba�lar. Küçük harfle ba�lat�lm�� bir m�sra�n ilk kelimesi veya kelimeleri silinmi� veya yaz�lmam�� zannedilebilir. Günümüz �iir kitaplar�nda bu kurala ço�unlukla uyulmamaktad�r:

...

Bir de baharlar bilirim,

Apartman odalar�nda büyüyen çocuklar�n bilmedi�i bilemeyece�i.

Anadolu bozk�rlar�nda

�stanbul'dan ç�k�p, Diyarbekir'e do�ru, tekerleri

Yamal� asfaltlar� bir a�ustos susuzlu�uyla içen

Cesur otobüs pencerelerinden

Bilinçsiz bas kaymas�yla görülen

Evrensen kad�nlar�n iki büklüm çapa yapt�klar� tarla kenarlar�nda

Ç�plak ayaklar� yumu�ak topraklara batm�� rgat çocuklar�n�n

Bir ellerinde bayat bir ekme�i kemirirken

Di�er ellerinde sarkan yemye�il bir so�anla gelen.

] Bütün özel isimler (özel ismi olu�turan her kelime ve onlar� niteleyen, tan�tan unvanlar) büyük harfle ba�lar. Büyük harfle ba�lamazsa cins ismi zannedilebilirler:

„ Ki�i adlar� ve soyadlar�, takma adlar, ki�i adlar�ndan önce ve sonra gelen sayg� sözleri, unvanlar ve meslek adlar�, tarihî ki�ilerin adlar�ndan önce gelen unvan ve lâkaplar büyük harfle ba�lar:

Ali, Meltem, Mehmet, Meral, Yasemin, U�ur, Bark�n...

Binba�� Ömer, Doktor Kenan, Mütercim As�m, Ankaral� Â��k Ömer...

Mustafa Kemal Atatürk, Mehmet Akif Ersoy, Naz�m Hikmet Ran, Yavuz Bülent Bakiler, Kâmuran �nan, Victor Hugo, Halil Cibran...

Nedim, Fuzulî, Bakî, Muhibbî (Kanuni), Demirta� (Ziya Gökalp), Tarhan (Ömer Seyfettin), Aka Gündüz (Hüseyin Avni, Eniz Avni), Kirpi (Refik Halit), Deli Ozan (Faruk Nafiz), Halide Salih (Halide Edip), Server Bedi (Peyami Safa), �rfan Kudret (Cahit S�tk�), Mehmet Ali Sel (Orhan Veli)...

Say�n Kenan Evren, Cumhurba�kan� Ahmet Necdet Sezer, Hamdi Bey, Mustafa Efendi, Zeynep Han�m, Bay Ali Çiçekçi, Prof. Dr. Mehmet Kaplan, Doktor Behçet Uz, Mare�al Fevzi Çakmak, Yüzba�� Cengiz Topel...

Fatih Sultam Mehmet, Mimar Sinan, Yavuz Sultan Selim, Genç Osman, Deli �brahim, Avc� Mehmet, Ni�anc� Mehmet Pa�a, Aslan Yürekli Richard, Deli Petro...

„Akrabal�k adlar� bildiren kelimeler büyük harfle ba�lamaz. Ancak akrabal�k kelimeleri ba�ta gelirse büyük harfle ba�lar.

Fahriye abla, Ay�e teyze, Numan amca...

Nene Hatun, Baba Gündüz, Day� Kemal...

„Resmî yaz�larda sayg� bildiren sözlerden sonra gelen makam mevki, unvan bildiren kelimeler büyük harfle ba�lar:

Say�n Bakan, Say�n Ba�kan, Say�n Profesör, Say�n Vali...

„ Kurum, kurulu�, kurul, müessese, makam, üniversite isimleri:

Türkiye Büyük Millet Meclisi, Mamak Anadolu Lisesi, Ye�ilay Derne�i, Türk Dil Kurumu, Ege Üniversitesi, Kars Valili�i, Mamak �lçe Millî E�itim Müdürlü�ü, Bakanlar Kurulu, Emek �n�aat, Millî Kütüphane, Türk Oca��...

„Kurum, merkez, bakanl�k, üniversite, fakülte, bölüm vb. ifade eden kelimelerden herhangi biriyle belli ve özel bir kurum, kurulu� vb. kastedildi�i zaman bu kelime büyük harfle ba�lat�labilir:

Bu y�l Meclis yine bo�, faydas�z ve sadece milletvekillerinin i�ine gelecek �eylerle u�ra�acak gibi.

Son y�llarda Bakanl�k, kendi elemanlar� aleyhine çal��maya ba�lad�.

„ Millet, kavim, boy, oymak, din, mezhep isimleri ve bunlara mensup olanlara verilen isimler:

Türk, Türkler, Yunan, �ngiliz, Çeçen, Ruslar, Alman, Arap...

O�uz, Kazak, Tatar, Özbek, Tacik...

Müslüman, Musevî, H�ristiyan...

Müslümanl�k, �slâm, Musevîlik, H�ristiyanl�k...

�iilik, Budizm, Malikîlik, Hanefîlik...

Hanefî, �afiî, Alevî, Budist, Katolik...

„Din ve mitoloji kavramlar�n� kar��layan özel adlar büyük harfle ba�lar. Baz� dinî kavramlar küçük harfle ba�lar. Tanr� kelimesi özel isim olarak kullan�lm�yorsa küçük harfle ba�lar:

Allah, Tanr�, Cebrail, Zeus, Kibele...

cennet, cehennem, uçmak, tamu, s�rat köprüsü...

Eski Yunan tanr�lar�...

„ Dil ve lehçe isimleri:

Türkçe, Farsça, Frans�zca, Macarca, Fince, Tibetçe, K�rg�zca, Özbekçe, Tatarca, O�uzca...

„ �l, �lçe, Semt, mahalle, cadde, bulvar, sokak, pasaj, çar��, park isimleri (bunlarda geçen tüm kelimeler) büyük harfle ba�lar:

Sivas, Ankara, �stanbul, Mamak, Yeni�ehir, �irinevler, Dikimevi, Atatürk Bulvar�, �vedik Caddesi, Gönül Sokak, �aziyem Pasaj�, Kuyumcular Çar��s�, Güvenpark, Alt�npark, Ku�ulu Park...

„Saray, kö�k, han, kale, köprü, an�t vb yap� adlar�na ait bütün kelimeler büyük harfle ba�lar:

Topkap� Saray�, Çankaya Kö�kü, Ankara Kalesi, Galata Köprüsü, Atakule...

„ Devlet, ülke ve bölge isimleri:

Türkiye, Türkiye Cumhuriyeti, Amerika Birle�ik Devletleri, Afganistan, �ran, Kuzey K�br�s Türk Cumhuriyeti...

Bat� Almanya, Bat� Trakya, Güney Yemen, Do�u Avrupa, Do�u Anadolu Bölgesi, �ç Anadolu (Bölgesi), Ege, Marmara...

Not: Yön bildiren kelimeler bir bölge veya ülke ad�ndan önce gelirse büyük, sonra gelirse küçük yaz�l�r.

Kuzey K�br�s'a tatile gittik.

K�br�s'�n kuzeyine tatile gittik.

Do�u Anadolu'nun co�rafyas�...

Anadolu'nun do�usundaki da�lar...

„ K�ta isimleri:

Avrasya, Asya, Avrupa, Afrika, Amerika, Antarktika, Arktika, Avustralya.

„ Deniz, okyanus, göl, akar su, bo�az, geçit isimleri:

Akdeniz, Karadeniz, Man� Denizi, Büyük Okyanus, Atlas Okyanusu

Van Gölü, Hazar Denizi, Bey�ehir Gölü, K�z�l�rmak, Ye�il�rmak, Sakarya, Seyhan, F�rat, Nil, �stanbul Bo�az�,Panama Geçidi, Süvey� Kanal� ...

„ Da�, tepe, ova, yayla isimleri:

Elmada�, Uluda�, A�r� Da��, Erciyes (da��), Everest Tepesi, Çukurova, Konya Ovas�...

"Çanakkale Bo�az�, Gülek Geçidi, Haymana Ovas�, Konya Ovas�, Van Gölü, A�r� Da��" gibi her iki harfi de büyük yaz�lan özel isimlere dikkat edilirse, birinci kelimenin zaten il olarak mevcut oldu�u; ikinci kelime eklenince olu�an ismin o ile ait ama yeni ve özel bir varl�� kar��lad�� görülür. Yani iki kelime birden kastedilen varl��a aittir. Meselâ Çanakkale Bo�az� sadece Çanakkale kelimesiyle ifade edilemez.

Hâlbuki Hürriyet gazetesi, Marmara denizi, Altay da�lar�, Nil nehri, Ankara �ehri, F�rat nehri, Erciyes da�� gibi örneklerde birinci kelime büyük, ikinci kelime de küçük harfle ba�lamaktad�r. Bunun sebebi bu kelimelere eklenen ikinci kelimelerle yeni bir özel isim olu�turulmu� olmamas�d�r. Hürriyet zaten bir gazete ad�; Nil zaten bir nehir ad�; Ankara zaten bir �ehir ad�; Erciyes zaten bir da� ad�d�r. Erciyes da��, Erciyes kelimesi ile de ifade edilir.

„ Gezegen ve y�ld�z adlar� büyük harfle ba�lar. Ancak dünya, güne� ve ay kelimeleri terim olarak (astronomi ve co�rafya terimi) kullan�l�yorsa özel isim oldu�u için büyük; di�er anlamlar�nda (gerçek, mecaz, yan, e�, deyim vb.) kullan�l�yorsa cins ismi oldu�u için küçük harfle ba�lar:

Merih, Mars, Jüpiter, Venüs, Küçükay�, Halley...

Ay'�n yak�ndan çekilmi� foto�raflar� insanl�� pek �a��rtm��t�.

Yaz�n Güne� ��nlar� Dünya'ya dik olarak gelir.

Türkiye'nin birçok yerinde insanlar Güne� tutulmas�n� seyretti.

Sabahtan beri dünya kadar yer dola�t�k.

�air sevgilisinin yüzünü aya benzetir. (ay�n kendisine de�il, görünü�üne)

„ Kitap, gazete, mecmua, eser, kanun, tüzük, yönetmelik, yönerge, genelge isimleri büyük harfle ba�lar. Bunlara dahil olmayan kelimeler küçük harfle ba�lar:

Tercüman (gazetesi), Zaman (gazetesi); Nokta (dergisi), Aktüel (dergisi); Türk Dili (dergisi), Virgül; Yaprak Dökümü, Semerkant; Resimli Türk Edebiyat� Tarihi, Türk Ansiklopedisi; Hal� Dokuyan K�zlar (tablosu), Dü�ünen Adam (heykeli), Medenî Kanun, Borçlar Hukuku...

„ Hayvanlara tak�lan özel isimler:

Düldül, Sar�k�z, Fino, Tekir, Karaba�, Yumo�, Minno�...

„Yer ve millet adlar�yla kurulan birle�ik kelimelerdeki özel adlar büyük harfle ba�lar.

Antep f�st��, Brüksel lâhanas�, Hindistan cevizi, �ngiliz anahtar�, Mara� dondurmas�, Van kedisi...

] Yaz� ba�l�klar�, konu adlar� büyük harfle ba�lar:

�mlâ Kurallar�, Dil Bilgisinin Bölümleri, 19. Yüzy�lda Türk Edebiyat�n�n Seyri...

] Gazete ve dergiler konu ba�l�klar�nda sadece ilk kelimeyi büyük harfle ba�lat�rlar:

Kamyon eve girdi, Büyük seçim yar�n...

] Kitap, gazete, dergi isimleriyle konu ba�l�klar�ndaki "ile, ve, de, ya da, ki" ba�laçlar�yla soru ekinin küçük yaz�lmas� gerekir:

Ba�armak ve Kazanmak, Türk Dili ve Edebiyat�, Karga ile Tilki, Ya Devlet Ba�a ya Kuzgun Le�e, Ben de Yazd�m...

] Kitap, gazete, dergi isimleri ve konu ba�l�klar� -dikkat çekmek için- bütünüyle büyük harfle yaz�labilir. Bu durumda aralardaki "ile, ve, de, ya da, ki" ba�laçlar�yla soru ekinin küçük yaz�lmas� gerekir:

Ba�armak ve Kazanmak, Türk dili ve edebiyat�, karga ile tilki...

(Ba�ka bir bilgi: Yaz� ba�l�klar� tamamen büyük harfle yaz�lm��sa, ba�laçlar da tamamen büyük harfle yaz�l�r. Ba�l�klar�n sadece ba� harfleri büyük yaz�lm��sa, ba�laçlar küçük harfle ba�lar.)

] Mektuplarda ve resmî yaz�larda hitaplar�n ilk kelimeleri büyük harfle ba�lar:

Aziz karde�im, Can�n anneci�im, Sevgili karde�im Hakan...

] Ay ve gün adlar�, belirli bir tarih belirtti�inde büyük; bunun d��nda küçük harfle ba�lar:

Bu y�l 2 Eylül'de dönece�iz.

15 Kas�m 1999 Pazartesi günü konferans yap�lacak.

Bu y�l temmuz s�caklar�nda kavrulduk.

Bu sokakta sal� günleri pazar kurulur.

]Levhalar ve aç�klama yaz�lar� büyük harfle ba�lar. Yaz� birkaç kelimeden olu�uyorsa ilk kelime büyük harfle ba�lar. Yaz� rakamla ba�lam��sa ondan sonraki kelime küçük harfle ba�lar.

Giri�, Ç�k��, Müdür, Müdüriyet, Vezne, Ba�kan, Doktor

Otobüs dura��, �ehirler ars� telefon...

III. kat, IV. s�n�f, I. blok...

]Kurultay, sempozyum, panel vb toplant�lar� bildiren özel adlar büyük harfle ba�lar:

Manas Bilgi �öleni, Uluslar Aras� Türk Dili Kurultay�...

]Millî ve dinî bayramlarla bayram niteli�i kazanm�� günler büyük harfle ba�lar. Ancak genel nitelik arz edenler küçük harfle ba�lar:

Cumhuriyet Bayram�, Ramazan Bayram�, Kurban Bayram�, 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayram�, Nevruz Bayram�, Anneler Günü, Ö�retmenler Günü, T�p Bayram�,

tiyatro günü, kitap haftas�, film haftas�, sa�l�k haftas�, dil kurultay�.

] Ça�, dönem ve tarihî olay adlar� büyük harfle ba�lar:

Cilâl� Ta� Devri, �lk Ça�, Millî Mücadele, Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyat�...

] Özel isimlerden türetilen isim, s�fat ve fiiller büyük harfle ba�lar ve ekleri de kesme i�areti ile ayr�lmaz. Bu özel isimler türetilen kelimenin içinde kal�yorsa büyük harfle ba�lamaz:

Türkle�mek, �slâmla�mak, Türkolog, Darvinci, Sivasl�, Ankaral�, Türkçecilik, Avrupal�...

Panislâmizm, Panturanizm, Pantürkizm...

„Özel isim kendi anlam� d��nda yeni bir anlam kazanm��sa küçük harfle ba�lar. Müzik terimleri için de bu geçerlidir:

acem, acemi, hicaz, nihavent, amper, jul, allahl�k, donki�otluk...

acembuselik, acema�iran, bayatî, hicazkâr, türkü, varsa��...

2. KISALTMALARIN YAZIMI

K�saltma; bir kelime, terim veya özel ad�n içerdi�i harflerden biri veya birkaç� ile daha k�sa olarak ifade edilmesi ve sembolle�tirilmesidir. Yap�lan k�saltmalar�n benimsenmesi, yayg�nla�mas� ve herkes taraf�ndan anla��lmas� gerekir.

AA, AB, ABD, age., AG�K, AIDS, aids, AKM, Alb., Alm., anat., AOÇ, AP, APS, Apt., Ar., Ar. Gör., ark., Asb., ASELSAN, Asist., ASK�, A�T�, AT, At�m., ATO, AÜ, AÜ, AÜ, Av., B (bat�), B. (bay), ba�., BA�-KUR, BBC, BCG, BDT, bk. (bak�n�z), BM, Bn. (bayan), BOTA�, B�k., C. (cilt), DGM, dm, EKG, ed. (edebiyat), FIFA, Fr., g, GAP, gr, HABITAT, Hz., �ETT, KBB, km, l, m, Mah., MKE, No. veya Nu., öl., sn (saniye), TIR, TL, yy., zool.

„ Kurum, kurulu�, müessese, makam, üniversite adlar�n�n k�saltmalar�nda bütün harfler büyüktür. Harfler aras�na nokta koymaya gerek yoktur.

TRT, TBMM, �TÜ, DS�, TDK, TTK, MEB, AÜ DTCF, DAÜ, D, B, K, G, KB, GB, KD, GD (son sekizi yön ad�)

Bu k�saltmalardan sonra gelen çekim ekleri kesme ile ayr�l�r. Ekler son harfin okunu�una göre belirlenir; kelimenin uzun �eklinin okunu�una göre de�il:

MEB'e, TBMM'nin, DTCD'ne de�il DTCF'ye, �TÜ'nden de�il �TÜ'den

]Baz� k�saltmalar da kelime gibi olu�turulmu�tur.

ASELSAN, BOTA�, �LESAM, SEKA, TÖMER, TEDA�

Bunlara getirilen ekler de düz okunu�a göre belirlenir:

ASELSAN'da, BOTA�'a, �LESAM'�n, SEKA'n�n, TÖMER'den, TEDA�'ta

]Nokta kullan�lan k�saltmalar da vard�r. Bunlardan sonra getirilen ekler kesmeyle ayr�lmaz:

K.K.K., M.Ö., M.S., P.K., T.C.

„ Özel isim veya unvan olan bir kelime birkaç harfle k�salt�l�yorsa yaln�z ilk harf büyük yaz�l�r.

Prof., �st., Doç., Dr., Av., Alb., Gen.

Alm. (Almanca), �ng., Kocatepe Mah., Güniz Sok.

Bu k�saltmalara ek getirilirken kelimenin uzun �eklinin okunu�u esas al�n�r; ekler kesmeyle ayr�lmaz:

�st.da, Alm.y�, �ng.ye

„ Özel isim olmayan kelimelerin k�saltmas� küçük harfle ba�lar.

C. (cilt), s. (sayfa), bkz.(bak�n�z), vb. (ve benzeri), vs. (ve saire), is. (isim), sf. (s�fat), hz. (haz�rlayan), çev. (çeviren), ed. (edebiyat), fiz. (fizik), kim. (kimya)

Bu k�saltmalara ek getirilirken kelimenin uzun �eklinin okunu�u esas al�n�r; ekler kesmeyle ayr�lmaz:

vb.leri, vs.den, is.ler, sf.lar, hz.da, çev.e, ed.�, fiz.le, kim.da

„Elementlerin ve ölçülerin k�saltmalar�nda nokta kullan�lmaz:

C, Ca, Fe, m, mm, cm, km, g, kg, l, mg...

Bu k�saltmalara ek getirilirken kelimenin uzun �eklinin okunu�u esas al�n�r; ekler nokta kullan�lmad�� için kesmeyle ayr�l�r:

m'ye, mm'de, cm'yi, km'ye, g'dan, kg'dan, l'de, mg'�

„Sert sessizle biten k�saltmalara ünlüyle ba�layan ek getirildi�inde okunu�ta sondaki sert ünsüz yumu�amaz:

AG�K'in (agi�in de�il agikin), TÜB�TAK'a (tübita�a de�il tübitaka)

Ancak "birlik" kelimesiyle kurulan k�saltmalarda yumu�ama görülür:

ÇUKOB�RL�K'e (çukobirli�e)

3. EK-F��L�N YAZIMI

Ek-fiil isimlerin yüklem olmas�n� sa�layan ektir..

a. Ek-fiil (imek fiili) eklendi�i kelimeye biti�ik de yaz�labilir ondan ayr� da... Ama genellikle biti�tirilir. Ayr� yaz�ld�� zaman ünlü uyumlar�na uyup uymad��na bak�lmaz. Biti�ik yaz�lan ek-fiil "büyük ve küçük ünlü uyumu" kurallar�na uyar.

1. Sessiz harfle biten kelimeye biti�tiriliyorsa, ba��ndaki "i" dü�er:

rahats�z idim→rahats�zd�m,

çocuk ise→çocuksa,

Serkan imi�→Serkan'm��,

ko�ar iken→ko�arken

Suçlanan ben imi�im→benmi�im

Biz imi�iz→bizmi�iz

Me�er sen ne çal��kan imi�sin→çal��kanm��s�n

Çal��kan imi�siniz→çal��kanm��s�n�z

Adam yirmi y�ld�r evine hasret imi�→hasretmi�

2. Sesli harfle biten kelimeye biti�tiriliyorsa, ba��ndaki "i" dü�er ve yerine "y" kayna�t�rma harfi gelir:

Bir güzelin hayran� i-di-m→hayran�yd�m, hayran� idik→hayran�yd�k

Zeki idi→zekiydi

Ali imi�→Ali'ymi�,

Hasta ise→hastaysa,

Nöbetçi iken→nöbetçiyken,

Merhametli imi�ler→merhametliymi�ler

Merhametliler imi�→merhametlilermi�

b. Fiillere getirildi�inde onlar�n birle�ik zamanl� çekimlerini yapmay� sa�layan ek-fiil biti�ik de ayr� da yaz�labilir:

çal��m�� i-di-k→çal��m��t�k

okuyor i-se→okuyorsa

okuyor i-mi�-ler/okuyorlar imi�→okuyorlarm��

4. "�LE" N�N YAZIMI

Edat ve ba�laç olarak kullan�l�r.

Yaz�l��lar� bak�m�ndan aralar�nda fark yoktur.

Bu kelime kendinden önceki kelimeye biti�ik de yaz�labilir, ondan ayr� da...

Biti�ik yaz�lan "ile" kelimesi "büyük ve küçük ünlü uyumu" kurallar�na uyar. Ayr� yaz�ld��nda ünlü uyum kurallar� aranmaz:

arabas� ile→arabas�yla, konu ile→konuyla,

annem ile babam→annemle babam

Ünlüyle biten kelimelere biti�tirildi�inde, ba�taki "i" ünlüsü dü�er ve yerine "y" kayna�t�rma harfi gelir:

Bora ile→Bora'yla, sopa ile→sopayla, dava ile→davayla, arkada�� ile→arkada��yla, dolay�s� ile→dolay�s�yla...

Ünsüzle biten kelimelere biti�tirildi�inde, sadece ba�taki "i" ünlüsü dü�er, büyük ünlü uyumuna göre "la" veya "le" �eklinde kullan�l�r.

Murat ile→Murat'la, cam ile→camla, deve ile→deveyle...

5. "M�" SORU EK�N�N YAZIMI

Hem isimlere hem de fiillere getirilen bir çekim ekidir.

„ "-m�", kendinden önceki kelimden her zaman ayr� (bir kelime gibi) yaz�l�r:

Gelecek miydin? (fiile)

Sen misin? (isme)

Geldi mi?, okuyor mu?, onlar m�?, özgün mü?...

Sen burada m�s�n?

Bizi duyuyor musunuz?

�zmir mi yoksa �stanbul mu daha güzel?

A�lasam sesimi duyar m�s�n�z m�sralar�mda?

„ Eklendi�i kelimenin son sesine, dolay�s�yla büyük ve küçük sesli uyumu kurallar�na uyar:

Sal� m�?         Sen mi?         O mu?                       Ölü mü?

„ Soru ekinden sonra gelen ekler kendisine biti�ik yaz�l�r.

Seni ça��ran bu çocuk muydu?

„ Soru anlam� vermedi�i zamanlarda da ayr� yaz�l�r.

Ya�mur ya�d� m� d��ar� ç�kmak isterim.

Güzel mi güzel bir evi var.

6. "DE" N�N YAZIMI

"de" ba�lac� ve "de" eki birbirinden kolayca ay�rt edilebilir. A�a��da, dikkat edilmesi gereken noktalar da verilmi�tir.

a. "de" Ba�lac�

Her zaman kendinden önceki ve sonraki kelimelerden ayr� ve "de, da" �eklinde yaz�l�r; biti�tirilmez, "te, ta" �eklinde yaz�lmaz.

"ya" ile birlikte kullan�ld��nda da ayr� yaz�l�r: "ya da"

�simlerden sonra da kullan�labilir, fiillerden sonra da.

Kelimenin son hecesine kal�nl�k-incelik bak�m�ndan uyar.

Ama ünsüz uyumuna ba�l� de�ildir, yani -te, -ta �ekilleri yoktur.

Gölgende ban da bana da yer ver.

Ate�ten k�zaran bir gül arar da

Gezer ba�dan ba�a çoban çe�mesi.

Bu soruyu Ali de mi bildi?

Sorsan da söylemem.

Çal�� da çal��...

Büyüyecek de bana bakacak.

Çal��p da kazanacaks�n.

Alacak ya da almayacak.

b. "-de" Hâl Eki

�sim çekim eklerindendir.

�smin bulunma hâlini yapan hâl ekidir.

Yer ve zaman bildirir.

Sesli uyumlar�na uyar.

"dE" ba�lac�n�n yaln�z "de", "da" biçimleri varken; "-dE" hâl ekinin "-de", "-da", "-te", "-ta" biçimleri vard�r. Bunun sebebi ekin biti�ik yaz�l�yor olmas�d�r.

Yap�m eki olarak da kullan�labilir:

Eski �stanbul'da ne güzel günler ya�anm��.

Saat yedide mi gelecekmi�?

Her �ey yerli yerinde.

Suyu bir yudumda içti.

Siz ayakta kald�n�z.

Çama��rlar� elde y�k�yormu�.

Y�lda yirmi gün izni var.

Yüzde yetmi� ba�ar� vard�.

Ayda y�lda bir u�rar oldu.

Elde avuçta ne varsa bitti.

Parmak kal�nl��nda yapraklar� var.

Peyami Safa'n�n "Sözde K�zlar"�n� okudun mu?

7. "K�" N�N YAZIMI

A�a��da bu ba�lac�n ve iki ekin birbirinden ay�rt edilmesi için dikkat edilmesi gereken noktalar da verilmi�tir.

a. "ki" Ba�lac�

Sadece "ki" biçimi vard�r.

Kendinden önceki ve sonraki kelimelerden ayr� yaz�l�r.

Türkçe de�il, Farsça bir ba�laçt�r ve Türkçe cümle yap�s�na ayk�r� olarak kullan�l�r.

"ki" ile ba�layan bir ara cümle as�l cümlenin içinde k�sa çizgiler aras�nda verilebilir:

Bu ezanlar -ki �ahadetleri dinin temeli-

Ya�mur ya�mad� ki mantarlar ortaya ç�ks�n.

Atatürk diyor ki: ...

Bir �ey biliyor ki konu�uyor.

Ben ki hep sizin için çal��t�m.

S�nav� kazanabilir miyim ki...

Bakt�m ki gitmi�.

Ancak bu ba�laç birkaç örnekte kal�pla�arak biti�ik yaz�lmaktad�r.

belki, çünkü (ünlü uyumuna girmi�), hâlbuki, mademki, me�erki, oysaki, sanki.

b. "-ki" �lgi Zamiri

Ek hâlindeki tek zamirdir.

Eklendi�i kelimeye -ki sadece isim tamlamas�nda tamlayana eklenir- biti�ik yaz�l�r ve bir ismin (tamlanan�n) yerini tutar.

Büyük ve küçük ünlü kurallar�na uymaz; sadece -ki �ekli vard�r:

senin kalemin→seninki, Ali'nin eli→Ali'ninki, onun dü�üncesi→onunki...

c. "-ki" Yap�m Eki

�simlere eklenerek yer ve zaman bildiren s�fatlar türeten ektir.

Zaman bildiren kelimelerin sonuna do�rudan eklenirken, yer bildiren s�fatlar türetirken "-dE" hâl ekiyle birlikte kullan�l�r.

Sadece -ki ve az da olsa -kü �ekilleri vard�r:

bu y�lki s�nav, yar�nki maç, dünkü film, bugünkü akl�m...

masadaki kitaplar, duvardaki saat, evdeki hesap...

8. AYRI VE B�T��K YAZILAN KEL�MELER

a. Ayr� yaz�lan kelimeler

*�kilemeler ayr� yaz�l�r.

Konu kom�u, gide gide, ko�a ko�a, iri iri, dü�e kalka...

*Kelimeleriyle kurulan birle�ik isimler ayr� yaz�l�r.

Ordu evi, sa�l�k oca��, ö�renci yurdu...

*Birle�tirmede yer alan kelimeler, kendi öz anlamlar�n� korumu�larsa ayr� yaz�l�r:

Van kedisi, dil bilgisi, ses uyumu, kara yolu...

*Bir isim ve bir yard�mc� fiilden kurulan birle�ik fiiller ayr� yaz�l�r

Yard�m etmek, var olmak, kul olmak, ilân etmek...

*Dilimizde geni� bir yer tutan atasözü ve deyimler ayr� yaz�l�r:

Suya sabuna dokunmamak

Ununu elemi�, ele�ini asm��

b. Biti�ik yaz�lan kelimeler

*Benzetme yoluyla nesnelere ad olan birle�ik kelimeler biti�ik yaz�l�r:

Aslana�z�, han�meli, keçiboynuzu, tekesakal�...

*Peki�tirme s�fatlar� biti�ik yaz�l�r:

Yemye�il, bembeyaz, sapsar�, upuzun, sersefil, mosmor, ...

*Ses dü�mesine u�rayan birle�ik kelimeler biti�ik yaz�l�r:

Pazartesi (pazar ertesi), sütlaç (sütlü a�), niçin (ne için)...

*Vurgusu son heceye kaym�� birle�ik kelimeler biti�ik yaz�l�r:

Aç�kgöz, düztaban, tepegöz, babayi�it, bo�bo�az...

*Vurgusu son hecede bulunan ikilemeler de biti�ik yaz�l�r:

C�zb�z, ho�be�, yüzgöz, civciv, d�rd�r...

*Dilimize Arapçadan giren baz� kelimeler ile Türkçe yard�mc� fiillerin birle�mesinden olu�an birle�ik kelimeler biti�ik yaz�l�r:

Hissetmek, reddetmek, emretmek, ke�fetmek...

* " -a, -e, -�, -i, -u, -ü " ekleriyle yap�lan birle�ik fiiller birle�ik yaz�l�r:

Bakakalmak, duruvermek, yaz�vermek, uyuyakalmak, öleyazmak...

9. �K�LEMELER�N YAZIMI

�kilemeler genellikle ayr� yaz�l�r. Araya hiçbir noktalama i�areti de konmaz.

Anlata anlata, ev bark, çoluk çocuk, ufak tefek,

E� dost yüzümüze gülmez mi?

O adam hat�r gönül dinlemez.

Bu zamanda ev bark edinmek zor.

Delikanl�da boy pos yerinde.

Marangoz e�ri bü�rü tahtalar� rendeledi.

Bu adam�n neyin nesi oldu�unu bilen yok.

O kadar üzülme, beterin beteri var.

Y�llar y�l� dost bildi�in insanlar hani?

Bo�u bo�una herkesi telâ�land�rd�n.

Meydandaki kalabal�� görünce co�tu da co�tu.

Biti�ik yaz�lan ikilemeler de vard�r:

c�rc�r (böce�i), c�zb�z, civciv, ç�tç�t, d�rd�r, f�rf�r, f�sf�s, h�mh�m, ho�be�, ��p��p (terlik), yüzgöz (olmak)...

darmada��n�k, darmaduman, karmakar��k.

10. SAYILARIN YAZIMI

Say�lar rakamla yaz�labildikleri gibi harfle de yaz�labilir.

]Küçük say�lar, yüz ile bin say�lar� ve daha çok edebî karakter ta��yan metinlerde geçen say�lar harfle gösterilir.

�ki hafta sonra, haftan�n be�inci günü, üç ayda bir, dört karde�, üçüncü s�n�f, yüz y�ll�k tarih, bin y�ldan beri...

Ya� otuz be�, yolun yar�s� eder.

]Buna kar��l�k saat, para tutar�, ölçü, istatistik verilere ili�kin say�lar ile büyük say�larda rakam kullan�l�r.

Ö�leden sonra saat 17.30'da, 1.500.000 lira, 25 kilometre, 150 kg, 15 metre kuma�, 60.000.000.000 insan...

Saat ve dakikalar�n metin içinde harfle yaz�lmas� da mümkündür.

Saat dokuzda, dokuzu be� geçe, yediye çeyrek kala, sekizi on dakika üç saniye geçe, meselâ saat onda...

]Say�lar daha çok Arap rakamlar�yla gösterilir:

25, 150, 15.000...

Romen rakamlar�, yüzy�llarda, hükümdar adlar�nda, kitap ve dergi ciltlerinde ve kitaplar�n as�l bölümlerinden önceki sayfalar�n numaraland�r�lmas�nda kullan�l�r. Bu tür örneklerde Arap rakamlar�n�n (harflerinin de�il) kullan�lmas� da mümkündür. Hükümdar adlar�nda kullan�lan rakamlar hükümdar�n ad�ndan önce gelir.

XX. yüzy�l, III. Selim, XIV. Louis, V. Karl, I. Cilt...

]Rakamlardan sonra getirilen ekler kesme i�areti (‘) ile ayr�l�r:

Saat 10.30'da, 1972'de, 2000'den, 12'nci...

]S�ra say�lar� harfle de gösterilebilir, rakamla da:

be�inci, yirmi ikinci...

Rakamlardan sonra, s�ra belirtmek üzere nokta da kullan�labilir, "-nc�" eki de:

16., 20., XXI., 16'nc�, 121'inci, 110'uncu...

]Üle�tirme say�lar� harfle gösterilir:

iki�er, yedi�er, dokuzar, üçer üçer, onar onar, elli�er bin lira, yüz yirmi yedi�er milyon...

]Be� ve be�ten çok rakaml� say�lar sondan say�lmak üzere üçlü gruplara ayr�larak yaz�l�r. Gruplar aras�na nokta da konabilir:

22 605, 111 548 600,

22.605, 111.548.600

]Say�larda kesirler virgülle ayr�l�r:

15,2    5,26

]Harflerle yaz�lan birden fazla say�n�n her biri ayr� yaz�l�r.

Yüz yirmi be� milyon, on alt�, yedi yüz iki,

Ancak para ile ilgili i�lem ve belgelerde (senet, çek vb.) harflerle yaz�lan say�lar�n tamam�, aralar�na sonradan ba�ka harfler konmas�n diye birbirine biti�ik yaz�l�r:

onbirmilyonyediyüzaltm��ikibindokuzyüzk�rkalt�

11. TAR�HLER�N YAZIMI

a. Tarihler zaman birimi olarak en k�sadan en uzuna do�ru s�ralan�r: gg.aa.yyyy:

30 Haziran 1998

30.06.1998

30/06/1998

b. Gün, ay, y�l rakamlar�n�n aras�na nokta ya da e�ik çizgi konur:

11.12.1999=11/12/1999

c. Tarihlerde aylar harfle de rakamla da yaz�labilir. Aylar�n ad� harfle yaz�l�rsa gün, ay ve y�l aras�na i�aret konmaz:

2 Eylül 2000=02.09.2000

12. PEK��T�RMEL� KEL�MELER�N YAZIMI

Peki�tirme s�fatlar� ve zarflar� biti�ik yaz�l�r:

dümdüz, sapsar�, mosmor, kapkara, apaç�k, tertemiz, çepeçevre, sapasa�lam, darmada��n�k, yapayaln�z, ç�r�lç�plak, çepeçevre

13. DÜZELTME ��ARET�N�N KULLANIMI

Düzeltme i�areti Türkçe olmayan kelimelerde kullan�lan bir i�arettir. Bu i�aret hem uzatma hem de inceltme görevinde kullan�l�r. �nceltme görevi sadece "g, k, l" ünsüzleri için; uzatma görevi de "a, i ve u" ünsüzleri için söz konusudur.

a. �nceltme görevi

„Baz� yabanc� kelimelerde -Türkçe'de kal�n ünlülerle birlikte kullan�lmayan- ince ünsüzler (g, k, l) vard�r. Bu ünsüzlerin ince oldu�unu, yani ince okunmalar� gerekti�ini kendilerinden hemen sonra gelen kal�n ünlülerin (a, u) üzerine düzeltme i�reti koyarak anlar�z. Bu ünsüzlerin ince okunmas�n�n gere�i as�llar�n�n öyle olu�u; amac� da yanl�� anlam ç�kar�lmas�n� engellemektir:

dergâh, gâvur, ordugâh, tezgâh, yadigâr, rüzgâr, yegâne

bekâr, dükkân, hikâye, kâfir, kâ��t, kâr, kâtip, mekân

mahkûm, mezkûr, sükûn, sükût,

ahlâk, evlât, felâket, hâlâ, hilâl, ilâç, ilân, ilâve, iflâs, ihtilâl, istiklâl, kelâm, lâkin, lâle, lâz�m, mahlâs, selâm, sülâle, telâ�, villâ, vilâyet

billûr, üslûp, velût

Bat� dillerinden al�nan kelimelerde de durum böyledir.

plâj, plân, plâk, klâsik, lâhana, lâik (a k�sa okunur) , lâmba, Lâtin, melânkoli, reklâm...

Ses yans�mal� kelimeler için de ayn� kural geçerlidir.

lâklâk, lâpa lâpa, lâp lâp, lâk�rd�, lâppadak...

E�er bu kelimelerden baz�lar�nda düzeltme i�areti kullan�lmazsa ayn� harflerle yaz�lan ba�ka kelimelerle kar��t�r�labilir ve yanl�� anlamalara yol aç�labilir ki bu kelimelerin anlamlar� çok farkl�d�r:

Hâlâ il hala

Kâr ile kar

b. Uzatma görevi

Türkçede uzun ünlü yoktur. Arapça ve farsçadan al�nan ve uzun ünlü bar�nd�ran kelimelerde uzun ünlünün üstüne gerekti�inde düzeltme i�areti konur.

Düzeltme i�aretinin üç türlü uzatma görevi vard�r:

Birincisi: Düzeltme i�aretinin bu görevi uzun ünlüleri göstererek yine ayn� harflerle yaz�lan kelimelerin birbirinden ay�rt edilmelerini sa�lamakt�r. E�er bu kelimelerde düzeltme i�areti kullan�lmazsa ayn� harflerle yaz�lan ba�ka kelimelerle kar��t�r�labilir ve yanl�� anlamalara yol aç�labilir ki bu kelimelerin anlamlar� çok farkl�d�r. Zaten bu kelimelerin hepsinin ayn� harflerle, hem k�sa hem de uzun ünlülerle yaz�lan �ekilleri vard�r:

Âdet   : gelenek, al��kanl�k              adet    : say�

Yâr      : sevgili                                  yar       : uçurum

Âlem   : dünya, evren                                   alem   : bayrak

�ûra   : dan��ma kurulu                   �ura    : �u yer

Hâlâ    : �imdi                                               hala     : baban�n k�z kardesi

Bu kelimelerin tümü (sadece uzun ünlü ile yaz�lanlar� veriyorum):

"âciz, âdem, âdet, âkit, âlâ, âlem, âli, âlim, âmâ, âmin, â��k, âyan, bât�n, dâhi, dâhil, dâr, fâni, hâdis, hâk, hâkim, hâl, hâlâ, hâs�l, hâ�â, hayâ, mâni, nâkil, nâr, nâz�m, rahîm, sâd�r, sâri, �âh�s, sûra, tâbi, vâk�f, vâris, vâsi, yâd, yâr"

Not: "katil" (öldürme) ve "katil" (öldüren) kelimeleri ayn� �ekilde yaz�ld�klar� ve birbirine kar��t�r�lma ihtimali oldu�u hâlde, öldüren anlam�ndaki "katil" kelimesindeki uzun a, düzeltme i�areti olmadan kullan�l�r. Bunun sebebi, düzeltme i�areti kullan�ld��nda "k"nin ince (ke) telâffuz edilebilece�i endi�esidir. Ayn� endi�e gas�p, kaide, kail, kadir, kelimeleri için de geçerlidir. Bu kelimelerin hangi anlamda kullan�ld��, telâffuzdan ve cümlenin anlam�ndan ç�kar�labilir.

�kincisi: Arapça kelimeleri s�fat yapan ve yine Arapça bir ek olan nispet "i"sini belirtme hâl ekinden ve iyelik ekinden ay�rt etmek için bu "i"nin üzerine konur. Bu harfin üzerinde kullan�lmas�n�n gere�i asl�n�n öyle olu�u; amac� da yanl�� anlam ç�kar�lmas�n� engellemektir:

Abbasî, adlî, anî, adî, ailevî, an'anevî, askerî, bedenî, dünyevî, cevabî, edebî, ebedî, fizikî, garbî, hakikî, �rkî, ilmî, irsî, kalbî, mahallî, nebatî, örfî, ruhî, sun'î, �arkî, tarihî, ulvî, ümmî, vasatî, yabanî, zihnî...

Söyleyi�te k�sa olan nispet "i"lerine düzeltme i�areti konmaz. Çünkü bunlardaki "i"ler çekim ekiyle kar��t�r�lmaz.

çengi, çini, tiryaki, zenci, Kutsi, Necmi, Ruhi...

Baz� Türkçe kelimelerde de nispet "i"si bulunabilir. Bu kelimelerde ikinci heceler de uzun okunur.

altunî, bayatî, gümü�î, kur�unî...

Türkü, varsa��, Hüsnü, Lütfü, k�rm�z� gibi kelimelerde nispet "i"si ünlü uyumlar�na uymu�tur.

Nispet "i"si alan kelimelere ek getirildi�inde düzeltme i�areti oldu�u gibi kal�r.

ciddîle�mek, resmîlik, millîlik, mahallîle�me...

E�er bu kelimelerdeki nispet "i"lerinin üzerine düzeltme i�areti konmazsa belirtme hâl ekiyle veya iyelik ekiyle kar��t�r�labilir:

(Türk) askeri,                        askeri gördüm,                     askerî elbise

(Türk) tarihi,               tarihi bilirim,              tarihî eserler

(onun) zihni                zihni geli�tirir             zihnî meseleler

Üçüncüsü: Ayn� harflerle yaz�lan, fakat hem farkl� dillerden olan hem de i�levleri ve okunu�lar� farkl� olan "bi"leri ay�rt etmek için kullan�l�r. Farsça olan ve yokluk anlam� veren "bî" ön ekinde kullan�l�r; bu ön ekin "ile" anlam� veren Arapça "bi" ön ekinden ay�rt edilmesi sa�lan�r:

bîçare, bîvefa, bîtaraf;

bihakk�n, bizatihi, bilumum...

14. �K� �EK�LDE YAZILAB�LEN KEL�MELER

Baz� kelimelerin söyleni�inde "�"nin "v"ye dönü�tü�ü görülür. Bunlar� iki �ekilde yaz�lmas� ve okunmas� do�rudur.

dö�mek→dövmek; gö�ermek→gövermek; o�mak→ovmak; ö�mek→övmek; sö�mek→sövmek, ö�ün→övün...

Söyleyi�te �→v de�i�imi görülen bu kelimeleri "v"li yazmak daha uygundur.

15. YABANCI KEL�MELERDE BÜYÜK "�"N�N YAZIMI

Lâtin harflerini kullanan yabanc� milletlerin yaz� sistemlerinde büyük "i harfi noktas�z yaz�l�r. Ibsen, Indiana... Türkçe metinlerde de bu isimler bu �ekilde yaz�l�r. Ancak bu isimler sözlüklerde "i" s�ras�nda yer al�r.

16. SES DE��KL�� GÖRÜLEN BAZI KEL�MELER�N YAZIMI

„Ünlü daralmas� görülen Türkçe kelimeler:

söyle-yor→söylüyor,

anla-yor→anl�yor,

ya�a-yor→ya��yor,

de-yor→diyor

de-e→diye

de-en→diyen,

de-e-lim→diyelim,

ye-en→yiyen,

ye-ince→yiyince,

ye-ecek→yiyecek,

kork-ma-yor→korkmuyor,

gel-me-yor→gelmiyor...

Birden çok heceli olan kelimelerde de sadece söyleyi�te daralma vard�r, atlayarak (→atl�yarak), ba�layan (→ba�l�yan), ya�ayacak (─ya��yacak),

atlamayal�m (─atlam�yal�m), gelmeyen (─gelmiyen), gizleyeli (─gizliyeli)...

„Ünlü dü�mesi olan kelimeler:

a��z→a�z�, burun→burnu, koyun (ba��r, dö�)→koynuna, al�n→aln�,

o�ul→o�lu, gönül→gönlüm, beniz,→benzi, ömür→ömrüm, cürüm→cürmü,

hüküm→hükmü, fikir→fikri...

ileri-le-mek→ilerlemek, koku-la-mak→koklamak,

kavu�-ak→kav�ak, uyu→uyku, devir-→devril-...

nerede→nerde, burada→burda, �urada→�urda...

kay�p→kaybolmak, emir→emretmek, ke�if→ke�fetmek, sab�r→sabretmek...

gönülden gönüle, a��za, buruna, babadan o�ula örneklerindeki gibi ekte geni� ünlü varsa hece dü�mesi olmayabilir.

oyunu, koyunu vb. hece dü�mesi olmayan kelimelerdir.

Özel isimlerde -hâliyle- hece dü�mesi olmaz:

Gönül'e, Ömür'ü...

„ Ünsüz türemesi görülen kelimeler:

aff→af→affetmek, aff�

hiss→his→hissetmek, hissi

zann→zan→zannetmek ,zann�

redd→ret→reddetmek, reddi

��kk→��k→��kk�,

zemm→zem→zemmetmek,

hall→hal→halli, halletmek...

fiat→fiyat, faide→fayda, zaif→zay�f,

repertuar→repertuvar, lâboratuar→lâboratuvar,

konservatuar→konservatuvar, tual→tuval, tualet→tuvalet...

Bu kelimelere benzeyip de ünsüz türemesi görülmeyen kelimeler:

Duayen, fail, faiz, fuar, fuaye, kuaför, lâik, puan, suare...

„ Ünsüz dü�mesi görülen kelimeler:

Türkçede ikiz ünsüz bulunmaz. Bu yüzden Arapçadan dilimize geçmi� olan ve sonunda ikiz ünsüz bulunduran kelimeler yal�n durumunda kullan�ld��nda ünsüzlerden biri dü�er.

hakk→hak, redd→ret, hiss→his, zann→zan, zemm→zem, hall→hal, ��kk→��k, afv→af...

Al�nt� kelimelerden ft, st ünsüz çiftleriyle bitenlerin bir k�sm�nda t sesi söyleyi�te dü�me e�ilimi gösterse de yaz�da korunur.

çift, rast, serbest...

Farsça "hane" kelimesiyle yap�lan birle�ik kelimelerde "ha" hecesi korunmal�d�r.

Hastahane, pastahane, postahane, muayenehane, yaz�hane, sarphane, dökümhane, yatakhane, yemekhane, dershane, eczahane...

Frans�zca'dan dilimize girmi� olan sürpriz kelimesindeki r, yaz�da da konu�mada da korunur.

„ n→m de�i�imi görülen kelimeler:

Türkçe veya yabanc� kelimelerde b'den önce gelen n sesi m'ye dönü�ebilmektedir.

saklanbaç→saklambaç, dolanbaç→dolambaç, anbar→ambar, canbaz→cambaz, anber→amber, çehar�enbe→çar�amba, penc�enbe→per�embe, çenber→çember, sünbül→sümbül, penbe→pembe, tenbel→tembel, menba→memba...

�stanbul, Safranbolu, Zeytinburnu, düzenbaz, sonbahar, bin bir, binba��, onba�� gibi kelimelerde söyleyi�te m'ye do�ru bir kayma olmas�na ra�men yazda yine "n" olarak korunur.

„ i→� dönü�ümü görülen baz� Arapça kelimeler. Bunlarda "k" sesi daima kal�n okunur.

ink�lâp, ink�yat...

„ b→p de�i�mesine u�rat�lan Arapça kelimeler:

"s"den sonra gelen "b", "p"ye dönü�ür.

nispet, ispat, kispet, müspet, naspetmek, tespit, tespih...

"s"den sonra gelmeyen "b"ler ise oldu�u gibi kal�r.

Makbul, ikbal, tatbik, te�bih...

„ c→ç de�i�mesi görülen ve görülmeyen Arapça kelimeler:

eçhel, içtihat, içtimaî, meçhul...

mescit, tescil, te�ci...

„ d→t de�i�mesi görülen yabanc� kelimeler

Farsça "-dar" soneki bulunduran kelimelerde d, t'ye dönü�ür.

emektar, minnettar, silâhtar, taraftar...

Baz� Arapça kelimeler:

metfun, methal, methiye, tetkik...

Baz� Arapça kelimelerde "d" korunmu�tur:

takdim, takdir (taktir farkl� anlamdad�r), takdis, tasdik, tekdir...

„ "din" kelimesiyle kurulmu� Arapça isimler:

Seyfettin, Necmettin, Hayrettin...

„ "abd" kelimesiyle kurulmu� olan ve "u"lu veya "ü"lü kullan�lan Arapça isimler:

Abdullah, Abdurrahman...

Abdülkadir, Abdülkerim, Abdülaziz, Abdülhamit, Abdüsselâm...

17. HEM AYRI HEM B�T��K YAZILAB�LEN EKLER

Ek-fiilin çekimleri olan "iken, ile, ise" kelimeleri kendinden önceki kelimeden ayr� yaz�l�r. Ama bunlar�n biti�ik yaz�l�� ekilleri de vard�r: -ken, -le, -se. Biti�ik yaz�l�rken araya kayna�t�rma harfi de girebilir.

Ama bu eklerden sadece "-ken", hiçbir zaman ünlü uyumlar�na uymaz; her kelimeden sonra "iken" ya da "-ken" olarak yaz�l�r.

Al�r iken→al�rken, okulda iken→okuldayken,

gelenler ile→gelenlerle, Ali ile→Ali'yle, çanta ile→çantayla

olacak ise→olacaksa, okumal� ise→okumal�ysa...

18. ÜNLÜ UYUMLARINA AYKIRI OLAN EKLER�N YAZIMI

„-yor (�imdiki zaman eki): Sadece -yor �eklinde yaz�l�r, ünlü uyumlar�na ayk�r�d�r.

geliyor, biliyor, istiyor, gizliyor...

„-ken (zarf-fiil eki): Ünlü uyumlar�na ayk�r�d�r. Sadece -ken �eklinde yaz�l�r.

al�rken, ko�arken, bakarken...

„-leyin (isimden zarf yapan ek): Ünlü uyumlar�na ayk�r�d�r.

sabahleyin, ak�amleyin

„-(�)mt�rak (s�fattan s�fat yapan ek):

ye�ilimt�rak, mavimt�rak, ek�imt�rak...

„-ki (Aitlik eki, ilgi zamiri ve s�fat yapan ek): "bugünkü, dünkü, öbürkü" kelimeleri hariç -ki eki ünlü uyumlar�na ayk�r�d�r; -ki �eklinde yaz�l�r ve okunur.

onunki, yukar�daki, ak�amki...

„-ta� (isimden isim yapan ek):

meslekta�, ülküda�...

„-gil (aile bildirir):

halamgil, day�mgil, baklagiller...

19. ALINTI KEL�MELERDE KESME ��ARET�N�N KULLANILMASI-KULLANILMAMASI

Baz� Arapça kelimeler g�rtlak ünsüzü ta��d�klar�, Türkçede de bu özelli�i anla��lacak �ekilde telâffuz edildi�i için kesme i�reti bar�nd�r�rlar:

"an'ane, an'anevî, bid'at, cür'et, cür'etkâr, cüz'î, iz'an, kat'î, kat'iyen, kat'iyet, k�t'a, kur'a, Kur'an, mel'un, mes'ul, mes'uliyet, mes'ut, me�'ale, sun'î, sür'at, �er'î, vak'a."

Al�nt� olup da kesmesiz kullan�lan bu yap�da kelimeler de vard�r.

defa, defetmek, heyet, menetmek, mesele, ne�e, ne�et, sanat...

A�a��daki kelimelere iyelik ekinin getirilmesi, asl�nda kelimenin sonunda bulunup da dilimizde eriyen g�rtlak ünsüzünü ortaya ç�kar�r ve kesme i�aretini gerektirir. (Bu kelimelerdeki ekler iyelik ekidir.)

cem→cem'i, cüz→cüz'ü, kat→kat'�, men→men'i, nev→nev'i, tab→tab'�...

Sonunda g�rtlak ünsüzü bulunan kelimeler iyelik ekini -�, -i biçiminde al�rlar. Bunlardan cami ve mâni kelimeleri camisi ve mânisi �eklinde de olabilir. Bunlar yal�n hâlde kullan�ld�klar�nda sonlar�nda tek ünlü vard�r.

bayi→bayii, cami→camii veya camisi, mâni→mânii veya mânisi,

memba→memba�, m�sra→m�sra�, sanayi→sanayii...

Bu kelimelere yönelme hâl eki getirildi�inde araya y sesi girebilir de girmeyebilir de. Her iki kullan�� da do�rudur:

bayiye, bayie; camiye; camie; membaya, membaa; mevzuya, mevzua, m�sraya, m�sraa...

bayiyi, bayii; camiyi; camii; membay�, memba�; mevzuyu, mevzuu, m�sray�, m�sra�...

Baz� Arapça kelimelerde k�sa ünlüden sonra gelen g�rtlak ünsüzü dilimizde kaybedilerek ondan &

G�� nedir G�� e�itleri konu anlat�mlar�

Mon, 14 Mar 2011 22:37:07 +0200

N�FUS HAREKETLER� (G��LER)

�nsanlar�n, do�duklar� yerden ba�ka yerlere ge�ici ya da s�rekli olmak �zere ta��nmas�na g�� denir.

A. �� G��LER

�lke i�erisinde, n�fusun yer de�i�tirmesine i� g�� denir. �� g��lerle bir �lkenin toplam n�fusunda de�i�me olmaz. Sadece, b�lgelerin ve illerin n�fusunda artma ya da azalma meydana gelir.

�� g��ler, s�rekli ve mevsimlik g��ler olmak �zere ikiye ayr�l�r.

1. S�rekli �� G��ler

�lke i�erisinde yer de�i�tiren insanlar�n, g�� ettikleri yerlere yerle�mesiyle ger�ekle�ir. T�rkiye’de, Cumhuriyetin ba�lang�c�ndan g�n�m�ze kadar, �zellikle k�rsal alanlardan kentlere do�ru h�zl� bir g�� olay� g�r�lmektedir.

�� g��n nedenleri

K�rsal alanlardaki h�zl� n�fus art��

Miras yoluyla tar�m alanlar�n�n daralmas� ve ailelerin ge�imini kar��lamamas�

Tar�m alanlar�n�n yetersiz gelmesi ve erozyonun artmas�yla topra��n verimsiz hale gelmesi

Tar�mda makinele�menin artmas� ve buna ba�l� olarak tar�msal i�g�c�n�n azalmas�

K�rsal kesimde i� imkanlar�n�n s�n�rl� olmas�

Ekonomik istikrars�zl�k ve sosyal problemler

E�itim ve sa�l�k hizmetlerinin yetersizli�i

�klim ve yer �ekillerinin olumsuz etkileri

Kentlerde sanayinin geli�mi� olmas�ndan dolay� i� olanaklar�n�n fazlal��

Kentlerde e�itim ve sa�l�k hizmetlerinin yayg�nl��

�� g��, �zellikle Karadeniz ve Do�u Anadolu b�lgelerindeki illerde daha fazla olmaktad�r.

Y�ksek oranda g�� alan �ehirlerin ba�l�calar� �unlard�r:

�stanbul, Ankara, �zmir, Adana, Bursa, �anl� Urfa, Antalya, Mersin, Konya, Samsun, Gazi Antep, Diyarbak�r gibi illerdir. �� g��, �lkemizde �zellikle sanayile�mi� merkezlere daha fazla olmaktad�r

�� g��lerin sonu�lar�

�lke genelinde n�fusun da��l��nda dengesizlik g�r�l�r.

Yat�r�mlar dengesiz da��l�r.

K�rsal kesim yat�r�mlar�nda verimsizlik meydana gelir.

D�zensiz kentle�me g�r�l�r.

Sanayi tesisleri kent i�inde kal�r.

Kentlerde konut s�k�nt�s� �ekilir.

Kent n�fusunda a��r� art�� meydana gelir.

Alt yap� hizmetlerinde (yol, su, elektrik) yetersizlik g�r�l�r.

Kentlerde i�siz insanlar�n oran� artar.

�� g�� nlemek i�in,

Tar�mda sulama olanaklar�n� art�rmak

�ntansif tar�m metodunu geli�tirmek,

Besi ve ah�r hayvanc�l��n� geli�tirmek ve yayg�nla�t�rmak,

K�rsal kesimde e�itim ve sa�l�k hizmetlerini yayg�nla�t�rmak,

Tar�m ve hayvanc�l��a ba�l� sanayi kollar�n� k�rsal alanlara y�nlendirmek,

K�rsal kesimde k��k sanayi kollar�n� geli�tirmek, vb. gereklidir.

2. Mevsimlik �� G��ler

K�rsal kesimdeki baz� ailelerin b�y�k �ehirlere, tar�m�n yo�un olarak yap�ld�� yerlere, yaz turizminin geli�ti�i yerlere bir m�ddet �al��mak �zere g�� etmeleri ile ger�ekle�ir.

Yaylaya ��kma olay� da mevsimlik g��ler i�erisinde yer al�r. Mevsimlik g��lerle Adana(pamuk), Mersin, Hatay, Ayd�n, Mu�la, Antalya(turizm) gibi merkezlerde, yaz ile k�� mevsimleri aras�ndaki n�fus miktarlar�nda �nemli de�i�meler olmaktad�r.

B. DI� G��LER

Bir �lkeden di�er bir �lkeye yap�lan g��lere d�� g�� denir.

D�� g��lerin ba�l�ca nedenleri

Ekonomik nedenlerle �al��maya gidilmesi

Tabii afetler

Sava�lar

Etnik nedenler

S�n�rlar�n de�i�mesi

Uluslararas� anla�malarla sa�lanan n�fus de�i�imi

D�� g��lerin sonu�lar�

G�� eden �lkede n�fus artar, g�� veren �lkede ise azal�r.

�lkeler aras�nda ekonomik ili�kiler geli�ir.

�lkeler aras� k�lt�rel ili�kiler geli�ir.

D�� g��ler ve T�rkiye

�lkemize 1923 - 1989 y�llar� aras�nda �o�u Balkan �lkelerinden olmak �zere 2,2 milyon g�� olmu�tur. Bu say� n�fusumuzun % 5'ini olu�turur.

1950'den sonra, ba�ta Almanya olmak �zere yurt d��na i��i gitmeye ba�lam��t�r. Bug�n Fransa, Bel�ika, Hollanda, �ngiltere, �sve�, ABD, Avustralya,� Libya, S. Arabistan, Kuveyt ve Orta Asya �lkelerinde i��ilerimiz bulunmaktad�r.

T�rkiye’den yurtd��na g�� sonucunda;

�lkemize giren i��i d�vizi artm��t�r.

�lke turizminin geli�mesi sa�lanm��t�r.

T�rk ticaretinin yakla��k % 20 sine kaynak sa�lanm��t�r.

Artan n�fusun i�sizlik sorununa k�smen ��z�m bulunmu�tur.

GEL G�T (MED-CEZ�R) KONU ANLATIM

Mon, 14 Mar 2011 22:33:22 +0200

�zellikle, Ay’�n ve G�ne�’in �ekim g�c� tesiriyle okyanuslarda g�r�len al�alma - y�kselme hareketleridir. Ay, D�nya’ya G�ne�’ten daha yak�n oldu�u i�in, gel - git olu�umundaki etkisi daha fazlad�r. Ay ve G�ne� ayn� do�rultuda olduklar� zaman �ekim g��leri birbirine eklenir ve kabarma daha fazla olur. Buna B�y�k Gel-git denir

Ay ve G�ne� birbirlerine dik do�rultuda olduklar� zamanlarda �ekim g��leri birbirini zay�flat�r ve kabarma daha az olur Buna da K��k Gel-Git denir.

Sular�n kabarma ve �ekilme d�zeyleri aras�ndaki dikey y�kselti fark�na gel - git genli�i denir. �� denizlerde genlik az iken (30 - 80 cm), k�y� denizlerde fazlad�r. (8 - 20 m)

T�rkiye’nin �evresindeki denizler i� deniz oldu�u i�in gel - git genli�i azd�r. Bu nedenle, �lkemiz k�y�lar�nda gel - git’in etkisi hissedilmez.

Gel - Git’ etkisi sonucunda;

Akarsu a��zlar�nda delta olu�umu engellenir.

Akarsu vadilerinin a��zlar�n�n t�kanmas� �nlenir.

K�y� kirlenmesi �nlenir.

Hali�ler olu�ur. Deniz y�kseldi�i zaman akarsular�n a��z k�s�mlar�na sokulur ve hali� �ekli meydana gelir. Bu �e�it k�y�lara estuar (hali� tipi) k�y�lar denir.

Watt k�y�lar� olu�ur. Deniz, belli aral�klarla al�al�p y�kselince k�y� �izgisi de�i�ir. Deniz al�al�nca ortaya ��kan, deniz y�kselince ortadan kalkan bu k�y�lara watt k�y�lar� denir.

K�z�lderili Atas�zleri

Thu, 03 Feb 2011 13:57:01 +0200

KIZILDER�L� ATAS�ZLER�

Arkamda y�r�me, ben �nc�n olmayabilirim. �n�mde y�r�me, takip�in olmayabilirim. Yan�mda�y�r�, b�ylece ikimiz e�it oluruz. (Ute Kabilesi)

�l�ler g�� ve bilgilerini beraberinde g�t�rmez, ya�ayanlara ilave eder. (Hopi Kabilesi)

D��man�m� cesur ve kuvvetli yap! E�er onu yenersem utan� duymayay�m. (Apache Kabilesi)

�eytan hakk�nda konu�may�n. Gen�lerin kalbinde merak uyand�r�r. (Siyu Kabilesi)

Bir kere "Al �unu" demek, iki kere "Ben verece�im" demekten iyidir. (Kabilesi bilinmiyor)

Su gibi olmal�y�z. Her �eyden a�a��da, ama kayadan bile kuvvetli. (Siyu Kabilesi)

Bir ba�kas�n�n kabahati hakk�nda konu�madan �nce, daima kendi makoseninin i�ine bak. (Sauk��Kabilesi)

Bir d��man �ok, y�z dost azd�r. (Hopi Kabilesi)

Kehanet, muhtemel bir olay� kesin bir bak�� ile g�rmekten ba�ka �ey de�ildir. Hava ya bulutlu�olacakt�r, ya da g�ne� a�acakt�r. (Cherokee Kabilesi)

Kom�un hakk�nda h�k�m vermeden �nce, iki ay onun makosenleriyle y�r�! (Cheyenne Kabilesi)

Do�um yapan her �ey di�idir. Kad�nlar�n ezelden beri bildi�i kainat�n dengelerini erkekler de�anlamaya ba�lad�klar� zaman, d�nya daha iyi bir d�nya olmak �zere de�i�meye ba�lam��olacakt�r. (Mohawk Kabilesi)
�
Unutmay�n �ocuklar�n�z sizin de�ildir. Onu Yarat�c�dan �d�n� ald�n�z. (Mohawk Kabilesi)�

G�n�m�zde insanlar bilgiyi arar oldu, hikmeti de�il. H�lbuki bilgi mazidir, hikmet ise istikbal.�(Lumbee Kabilesi)

A�k� tan�d��nda, Yarat�c�y� da tan�rs�n. (Fox Kabilesi)

Allah�n kelimeleri me�e yapra�� gibi sarar�p d��mez; �am yapra�� gibi ilelebet ye�il kal�r.�(Mohawk Kabilesi)

Bu d�nya bize atalar�m�zdan miras kalmad�, biz onu �ocuklar�m�zdan �d�n� ald�k.

2011 ��retmenin D�nyas� "��retmen Haberleri,E�itim Haberleri,��renci,Atama,Memur Haberleri. Yeni Makaleler

Noktalama ��aretleri Konu Anlat�m�

Ses Bilgisi

Edat Ba�la� �nlem

C�mlede Anlam

S�fatlar (�n adlar) konu anlat�m�

YAPILARINA GÖRE SIFATLAR

Zamirler (Ad�llar)

ÖZCÜK DURUMUNDA ZAM�RLER

EK DURUMUNDA ZAM�RLER

K���

ZAM�RLER�

��ARET

ZAM�RLER�

BELG�S�Z

ZAM�RLER

SORU

ZAM�RLER�

�YEL�K

Yaz�m (�mla) Kurallar�

G�� nedir G�� �e�itleri konu anlat�mlar�

GEL G�T (MED-CEZ�R) KONU ANLATIM

K�z�lderili Atas�zleri

K��

G�� nedir G�� e�itleri konu anlat�mlar�